پزشکان بدون مرز درمان
خانه / مطالب اجتماعي / پيشگيري سوء استفاده از مواد
تلگرام

پيشگيري سوء استفاده از مواد

پيشگيري سوء استفاده از مواد

سوء مصرف مواد به عنوان يكي از مشكل هاي بهداشتي ، درماني و اجتماعي قرن حاضر شناخته شده است . اعتياد نه تنها منجربه آسيب هاي شديد و عميق جسمي و رواني در فرد معتاد مي شود بلكه آسيب هاي اجتماعي مانند افزايش طلاق ، بزهكاري و بيكاري را نيز بدنبال دارد .

مصرف مواد مخدر به خصوص ترياك در ايران ، سابقه اي چهارصدساله دارد . همجواري كشور ما با دو كشور اصلي توليد كننده مواد مخدر يعني افغانستان و پاكستان موجب شده است خاك ايران راه عبور اين مواد به كشورهاي اروپايي باشد و در اين نقل و انتقال ها ، مقداري از مواد در ايران توزيع شود .

طبق آمارهاي منتشر شده از سوي ستاد مبارزه با مواد مخدر تعداد تقريبي معتادان كشور حدود يك ميليون و دويست هزار نفر است علاوه برآن تعدادبسيار زيادي به صورت تفنني از مواد استفاده     مي كنند . درصورتي كه هر معتاد به طور متوسط عضوي از يك خانواده ايراني ۵ نفر باشد حداقل ۱۰ ميليون نفر از مردم كشورما به نوعي با مشكل اعتياد و پيامدهاي رواني و اجتماعي آن درگيرند .

سوء مصرف مواد به عنوان مشكلي بهداشتي همواره مورد توجه معاونت سلامت بهداشتي بوده است براي اولين بار در سال ۱۳۶۵ در برنامه كشوري بهداشت روان به اين مشكل توجه شده و وابستگي به ترياك و هروئين به عنوان يكي از مسائل اساسي كشور مطرح شده است .        

  درسال هاي اخير ، استفاده از سرنگ آلوده معتادان تزريقي و همچنين افزايش بيماري ايدز و ديگر مشكل هاي اجتماعي ناشي از اعتياد ، موجب گرديد تا ضرورت توجه به برنامه هاي پيشگيري از اعتياد بيش از پيش احساس شود و در شرايط جديد كه معتادان در حال ترك ، بيمار محسوب مي شوند نسبت به اجراي طرح ادغام پيشگيري و درمان سوء مصرف مواد در شبكه اقدام كند .   هدف كلي برنامه ملي پيشگيري و درمان سوء مصرف مواد كاهش ميزان سوء مصرف و وابستگي به مواد و آسيب هاي ناشي از آن با استفاده ازامكان هاي شبكه بهداشتي درماني كشور است تا با استفاده از نتايج آزمايشي آن ، الگوي مناسب پيشگيري و درمان سوء مصرف مواد براي تمام كشور فراهم آيد .

مواد چيست و سوء مصرف مواد به چه مواردي گفته مي شود ؟

مواد ، شامل همه تركيباتي است كه مصرف آنها موجب تغيير در رفتار (مانند عصبانيت) ، اختلال در خلق و خوي (افسردگي) و اختلال در قضاوت و شعور فرد (فراموشي و بي توجهي) ميشود .
سوء مصف مواد به مواردي گفته مي شود كه فرد بدون نياز و بدون مجوز پزشكي (نابجا) اقدام به مصرف مواد مي كند ولي شدت مصرف به حدي نيست كه وابسته و معتاد تلقي شود .

اعتياد چيست و علائم آن كدامند ؟

عتياد وابستگي به مصرف هرماده مخدر و ناتواني در ترك آن را گويند .
وابستگي ميل شديد به مصرف هرماده و تمايل به ادامه مصرف ان است تاجايي كه در بسياري از موارد وابستگي به مصرف مواد براي فرد ، مهمترين مسئله زندگيش مي شود ..

عود مصرف مواد مخدر چيست ؟

عود ، يعني بازگشت مجدد به مصرف مواد مخدر ، يعني وقتي كه فرد پس از درمان (ترك مواد) ، دوباره شروع به مصرف مواد قبلي .و يا مصرف مواد جديد كند .
در ايران مصرف كدام مواد مخدر زيادتر است ؟

۱- ترياك

۲- حشيش

۳- الكل

ويژگي مواد مخدري كه در ايران در عرض ۲۰ سال گذشته مصرف مي شوند و شيوه مصرف آنها( بدون منظور کردن مواد صناعی جدید ) :

نام ماده

رنگ

روش مصرف

تريام و مشتقات آن
ترياك

دود كردقهوه اي روشن يا تيره

كشيدن (دود كردن) خوردن و تزريق

سوخته ترياك

قهوه اي سوخته و براق

كشيدن (دود كردن) خوردن و تزريق

شيره ترياك

قهوه اي مايل به سياه

كشيدن (دود كردن) خوردن و تزريق

هروئين

پودر سفيد

كشيدن (دود كردن) خوردن و تزريق

مرفين

پودر بلوري به رنگ سفيد يا قهوه اي روشن

تزريق

كدئين
(داروهاي كدئين دار)

ماده سفيد رنگ و در بعضي شربت هاي سينه و يا قرص هاي مسكن

خوردن

حشيش
(بنگ يا علف)

سبز مايل به خاكستري يا قهوه اي مايل به سياه

كشيدن (دود كردن) و خوردن

الكل

مايع

نوشيدن

وجود چه رفتارهايي در اعضاي خانواده ، نشان دهنده اعتياد است ؟

در ابتداي شروع مصرف ، نمي توان ازروي مشخصات ظاهري به اعتياد افراد پي برد ، ولي با ادامه مصرف مواد ، رفتارهايي در فرد ايجاد مي شود كه ممكن است مارا به اعتياد او مشكوك كند .

نشانه هاي جسماني و رفتاري مصرف ترك اعتياد و مشتقات آن چيست ؟

الف : نشانه هاي جسماني

۱-اثر سئختگي در انگشتان ، اثر تزريق بر دست ها و مشاهده وسايلي كه براي مصرف مواداز آنها استفاده مي شود در محيط زندگي فرد مانند تيغ ، سرنگ ، زرورق آلوده و شيشه مربا (بادرسوراخ شده)

۲- بي اشتهايي و بي نظمي در غذا

۳- استشمام بوي ترياك و مشتقات آن از شخص .

۴- حالت خواب آلودگي و خواب دير هنگام .

۵- شكايت هاي فراوان جسمي ، بپيوست و شكايت از ناتواني جنسي .

ب : نشانه هاي رفتاري              

                                                                   
 ۱- تغيير رفتار فرد مثل قفل كردن در اتاق به هنگام خروج ازخانه و غيبت يا ترك كردن بي دليل خانه و محيط .              

                                                          
 ۲- درخواست مكرر پول زياد از افراد به بهانه و دروغ هاي مختلف .    

               
 ۳- خرج كردن پول زياد در مدت كوتاه و گم شدن پول ، طلا و وسايل منزل .    

  
  ۴- طولاني شدن مدت ماندن دردستشويي .    

                                               
  ۵- كم توجهي و بي توجهي به وضع ظاهري تاحد آشفته بودن سر ووضع.

۶-* تمايل احساس مسؤليت ، وقت شناسي و غيبت از محل كار يا تحصيل و هم چنين كاهش كارآيي درخانه ، مدرسه و محل كار .      

 ۷- افزايش استفاده سرخود از داروهاي آرام بخش و درخواست بي رويه داروهاي مسكن .

علائم و نشانه هاي مصرف حشيش كدام است ؟

علائم شايع :

 قرمزي چشم ها ، افزايش ضربان قلب و نبض ، افزايش اشتها و عدم تعادل هنگام راه رفتن .

عارضه هاي فردي (جسمي و رواني) اعتياد و سوء مصرف مواد چيست ؟

عارضه هاي جسمي : 

اعتياد به مواد مخدر ممكن است سبب بيماريهاي قلبي وريوي ،ناتواني جنسي ، عقيم شدن ، سوء تغذيه و كاهش وزن شود . اگر اعتياد از نوع تزريقي باشد ممكن است فرد را به بيماري هاي عفوني هم چون ايدز و هپاتيت دچار كند .

.عارضه هاي رواني :

اعتياد ممكن موجب اختلال درخواب ، افسردگي ، مشكل در تصميم گيري ، اختلال هاي رواني خفيف و شديد و اختلال شخصيت شود .

عارضه هاي خانوادگي اعتياد سوء مصرف مواد چيست ؟

 مصرف مواد مخدر نه تنها به فرد مصرف كننده ، بلكه به هركس كه با او در تماس باشد نيز اسيب مي رساند . نياز فرد به مصرف مداوم مواد ، موجب بروز مشكل هاي اقتصادي ، كاهش درآمئد خانواده ، افزايش هزينه  ، نابساماني و از هم پاشيدگي خانواده ، طلاق ، خشونت درخانواده (خشونت نسبت به همسر و آزار كودكان) و هم چنين محدود شدن معاشرت سالم خانواده با ديگران مي شود و تربيت فرزندان را دچار اشكال مي سازد .

 علل ايجاد و سوء مصرف مواد :

  ۱- عوامل خاطره آميز فردي     

  * دوره نوجواني

* استعداد ارثي

 * صفات شخصيتی 

 *صفات ضد اجتماعي

پرخاشگري اعتماد بنفس

  ۲-  اختلالات رواني   : 

 افسردگي اساسي فوبيا 

  ۳- نگرش مثبت به مواد 

  ۴- موفقيت هاي مخاطره آميز شامل ترك تحصيل –  بي سرپرستي 

  ۵- تاثير مثبت مواد بر فرد .

 عارضه هاي اجتماعي ، اقتصادي و شغلي اعتياد و سوء مصرف مواد چيست ؟

 اعتياد خسارات بسياري را بر جامعه و اجتماع تحميل مي كند و در عملكرد شغلي او دشواري هاي فراوان پديد مي اورد . اعتياد ممكن است موجب طرد شدن فرد از جامعه ، بيكاري ، غيبت از كار ، كاهش ميزان كارآيي ، اخراج از كار و بروز حوادث حين كار و رانندگي شود . شيوع ايدز ، هپاتيت ،، بيماري هاي مقاربتي ، فقر ، بي كاري ، افزايش بروز جرم در جامعه همچون دزدي ، فحشا و قتل از جمله عارضه هاي اجتماعي اعتياد است .

مصرف الكل چه عارضه هايي دارد ؟

 مصرف الكل ممكن است باعت اختلال رفتاري ، اختلال خواب ، نارسايي كبد ، افزايش فشارخون ، سوء تغذيه ، ناتواني جنسي ، رفتارهاي غير اخلاقي و ابتلا به فراموشي درفرد شود . مصرف الكل ممكن است فرد را به طرف مصرف سيگار ، حشيش و مواد مخدر بكشاند . اين خطرها و پيامدها را به خاطر بسپاريد ، نمونه هاي اين عوارش را در خانواده ها و افراد محل شناسايي كنيد و كوشش كنيد در آموزش جوانان و افراد جامعه از اين نمونه ها به كار بريد .

پيشگيري از اعتياد يعني بكار گيري اقدام هايي كه مانع از مبتلا شدن افراد به مصرف مواد مخدر شود . ازعوامل مؤثر درپيشگيري از اعتياد وسوء مصرف مواد مي توان به موارد زير اشاره نمود :    

                                                                            
 ۱- آموزشي جامعه در زمينه عارضه ها و پيامدهاي سوء مصرف مواد .   

           
 ۲- آموزش مهارت هاي اجتماعي به منظور بالا بردن توانايي افراد براي مقابله سالم با مشكلات

زندگي .                                                                                  
  ۳- فراهم آوردن امكان اشتتغال و فعاليتهاي فوق برنامه براي جوانان و نوجوانان .   

  ۴- اجراي مقررات و قوانين مبارزه با مواد مخدر .      

                                      
۵- درمان افراد معتاد و پيشگيري از عود در آنها .

براي پيشگيري از اعتياد و سوء مصرف مواد چه آموزش هايي بايد به افراد داده شود ؟

از جمله وظايف کادر بهداشتی در برنامه پيشگيري و درمان سوء مصرف مواد ، آموزش جمعيت تحت پوشش است . اين آموزش ها عبارتند از :            

                          
  الف – آموزش جوانان و نوجوانان آموزش جوانان و نوجوانان به عنوان افراد در معرض خطر ، مي بايد به شيوه غير مستقيم ، بدون سرزنش و طرد و به صورت انفرادي (چهره به چهره) و يا گروهي داده شود . اين آموزش ها عبارتند از :      

   
 ۱- خطرات و پيامدهاي سوء مصرف مواد و الكل .     

                                   
  ۲- توصيه به آنان به دوري گزيدن از موقعيت هايي كه امكان مصزف مواد در آن وجود دارد مثل نرفتن به ميهماني و محلي كه در آنجا الكل و ترياك مصرف مي شود.

۳- تشويق آنان به مصرف نكردن مواد مخدر و الكل حتي براي درمان مشكلات جسمي و رواني خود .      

                                                                                      
  ۴- تشويق انان به مصرف نكردن مواد مخدر و الكل حتي براي درمان مشكلات جسمي و رواني خود .      

                                                                                      
  ۵- تشويق آنان به شركت در تفريحات سالم و ورزش روزانه ، عبادت ، توجه به معنويت و شركت در مراسم ديني .

ب – آموزش خانواده ها  

                                                                            
به منظور آموزش افراد خانواده ، كافي است اين آموزش ها به صورت فردي و يا گروهي به والدين و يا يكي از افراد  ۱۵ساله و بابلتدر خانواده داده شود .    

        
  اين آموزشها عبارتند از : 

 ۱- آموزش خطرات و پيامدهاي مصرف الكل .    

                                          
 ۲- اشنا ساختن خانواده ها با نشانه هاي اعتياد به مواد مخدر . 

                          
۳- آموزش والدين مبني بر اينكه :           

                                                     
 – فرزندان آنان در سنين نوجواني و جواني ، نيازمند رسيدگي و مراقبت بيشتري هستند .    

                                                                                                      –
 از درگيري و تشنج در محيط خانواده پرهيز كنند .    

 – درصورتي كه عضوي از خانواده ، اعتياد به مواد مخدر دارد لازم است براي درمئان اعتياد خود اقدام كند تا الگوي سالمي براي ساير افراد خانواده باشد .      

                 
  – با مراجعه به پزشك مركز بهداشتي درماني امكان درمان اعتياد وجود دارد .

۴- پس از شروع درمان ، خانواده بايد همچنان توجه و همكاري خود با فرد معتاد را فظ كند و در پيدا كردن شغل مناسب ، كمكش كند .    

                                        
 ۵- داروهايي مثل اكسپكتورانت كديين ، ديازپام ، اكسازپام و داروهاي مشابه را بايد فقط با تجويز پزشك مصرف كرد و بطور جدي بايد از مصرف خود سرانه داروها پرهيز كرد

***بازديدكننده محترم *** 

شما همچنين مي توانيد جهت كسب اطلاعات بيشتر در اين رابطه به مطالب زير مراجعه كنيد :

انواع مواد مخدر و روند ابتلا به آن

پيشگيري سوء استفاده از مواد

 نه گفتن را برای توصیه مصرف مواد مخدریاد بگیریم

تلگرام

مطالب داغ امروز :

زگیل تناسلی

همانطور که جوامع در حال تغییر و تحول هستند، میزان شیوع و بروز بیماری ها …

درمان سوزاک

سوزاک بیماری جنسی که به راحتی قابل درمان است! گاهی بیماران از بیان بیماریهای مقاربتی …