پیشگیری سوء استفاده از مواد

پیشگیری سوء استفاده از مواد

سوء مصرف مواد به عنوان یکی از مشکل های بهداشتی ، درمانی و اجتماعی قرن حاضر شناخته شده است . اعتیاد نه تنها منجربه آسیب های شدید و عمیق جسمی و روانی در فرد معتاد می شود بلکه آسیب های اجتماعی مانند افزایش طلاق ، بزهکاری و بیکاری را نیز بدنبال دارد .

مصرف مواد مخدر به خصوص تریاک در ایران ، سابقه ای چهارصدساله دارد . همجواری کشور ما با دو کشور اصلی تولید کننده مواد مخدر یعنی افغانستان و پاکستان موجب شده است خاک ایران راه عبور این مواد به کشورهای اروپایی باشد و در این نقل و انتقال ها ، مقداری از مواد در ایران توزیع شود .

طبق آمارهای منتشر شده از سوی ستاد مبارزه با مواد مخدر تعداد تقریبی معتادان کشور حدود یک میلیون و دویست هزار نفر است علاوه برآن تعدادبسیار زیادی به صورت تفننی از مواد استفاده     می کنند . درصورتی که هر معتاد به طور متوسط عضوی از یک خانواده ایرانی ۵ نفر باشد حداقل ۱۰ میلیون نفر از مردم کشورما به نوعی با مشکل اعتیاد و پیامدهای روانی و اجتماعی آن درگیرند .

سوء مصرف مواد به عنوان مشکلی بهداشتی همواره مورد توجه معاونت سلامت بهداشتی بوده است برای اولین بار در سال ۱۳۶۵ در برنامه کشوری بهداشت روان به این مشکل توجه شده و وابستگی به تریاک و هروئین به عنوان یکی از مسائل اساسی کشور مطرح شده است .        

  درسال های اخیر ، استفاده از سرنگ آلوده معتادان تزریقی و همچنین افزایش بیماری ایدز و دیگر مشکل های اجتماعی ناشی از اعتیاد ، موجب گردید تا ضرورت توجه به برنامه های پیشگیری از اعتیاد بیش از پیش احساس شود و در شرایط جدید که معتادان در حال ترک ، بیمار محسوب می شوند نسبت به اجرای طرح ادغام پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد در شبکه اقدام کند .   هدف کلی برنامه ملی پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد کاهش میزان سوء مصرف و وابستگی به مواد و آسیب های ناشی از آن با استفاده ازامکان های شبکه بهداشتی درمانی کشور است تا با استفاده از نتایج آزمایشی آن ، الگوی مناسب پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد برای تمام کشور فراهم آید .

مواد چیست و سوء مصرف مواد به چه مواردی گفته می شود ؟

مواد ، شامل همه ترکیباتی است که مصرف آنها موجب تغییر در رفتار (مانند عصبانیت) ، اختلال در خلق و خوی (افسردگی) و اختلال در قضاوت و شعور فرد (فراموشی و بی توجهی) میشود .
سوء مصف مواد به مواردی گفته می شود که فرد بدون نیاز و بدون مجوز پزشکی (نابجا) اقدام به مصرف مواد می کند ولی شدت مصرف به حدی نیست که وابسته و معتاد تلقی شود .

اعتیاد چیست و علائم آن کدامند ؟

عتیاد وابستگی به مصرف هرماده مخدر و ناتوانی در ترک آن را گویند .
وابستگی میل شدید به مصرف هرماده و تمایل به ادامه مصرف ان است تاجایی که در بسیاری از موارد وابستگی به مصرف مواد برای فرد ، مهمترین مسئله زندگیش می شود ..

عود مصرف مواد مخدر چیست ؟

عود ، یعنی بازگشت مجدد به مصرف مواد مخدر ، یعنی وقتی که فرد پس از درمان (ترک مواد) ، دوباره شروع به مصرف مواد قبلی .و یا مصرف مواد جدید کند .
در ایران مصرف کدام مواد مخدر زیادتر است ؟

۱- تریاک

۲- حشیش

۳- الکل

ویژگی مواد مخدری که در ایران در عرض ۲۰ سال گذشته مصرف می شوند و شیوه مصرف آنها( بدون منظور کردن مواد صناعی جدید ) :

نام ماده

رنگ

روش مصرف

تریام و مشتقات آن
تریاک

دود کردقهوه ای روشن یا تیره

کشیدن (دود کردن) خوردن و تزریق

سوخته تریاک

قهوه ای سوخته و براق

کشیدن (دود کردن) خوردن و تزریق

شیره تریاک

قهوه ای مایل به سیاه

کشیدن (دود کردن) خوردن و تزریق

هروئین

پودر سفید

کشیدن (دود کردن) خوردن و تزریق

مرفین

پودر بلوری به رنگ سفید یا قهوه ای روشن

تزریق

کدئین
(داروهای کدئین دار)

ماده سفید رنگ و در بعضی شربت های سینه و یا قرص های مسکن

خوردن

حشیش
(بنگ یا علف)

سبز مایل به خاکستری یا قهوه ای مایل به سیاه

کشیدن (دود کردن) و خوردن

الکل

مایع

نوشیدن

وجود چه رفتارهایی در اعضای خانواده ، نشان دهنده اعتیاد است ؟

در ابتدای شروع مصرف ، نمی توان ازروی مشخصات ظاهری به اعتیاد افراد پی برد ، ولی با ادامه مصرف مواد ، رفتارهایی در فرد ایجاد می شود که ممکن است مارا به اعتیاد او مشکوک کند .

نشانه های جسمانی و رفتاری مصرف ترک اعتیاد و مشتقات آن چیست ؟

الف : نشانه های جسمانی

۱-اثر سئختگی در انگشتان ، اثر تزریق بر دست ها و مشاهده وسایلی که برای مصرف مواداز آنها استفاده می شود در محیط زندگی فرد مانند تیغ ، سرنگ ، زرورق آلوده و شیشه مربا (بادرسوراخ شده)

۲- بی اشتهایی و بی نظمی در غذا

۳- استشمام بوی تریاک و مشتقات آن از شخص .

۴- حالت خواب آلودگی و خواب دیر هنگام .

۵- شکایت های فراوان جسمی ، بپیوست و شکایت از ناتوانی جنسی .

ب : نشانه های رفتاری              

                                                                   
 ۱- تغییر رفتار فرد مثل قفل کردن در اتاق به هنگام خروج ازخانه و غیبت یا ترک کردن بی دلیل خانه و محیط .              

                                                          
 ۲- درخواست مکرر پول زیاد از افراد به بهانه و دروغ های مختلف .    

               
 ۳- خرج کردن پول زیاد در مدت کوتاه و گم شدن پول ، طلا و وسایل منزل .    

  
  ۴- طولانی شدن مدت ماندن دردستشویی .    

                                               
  ۵- کم توجهی و بی توجهی به وضع ظاهری تاحد آشفته بودن سر ووضع.

۶-* تمایل احساس مسؤلیت ، وقت شناسی و غیبت از محل کار یا تحصیل و هم چنین کاهش کارآیی درخانه ، مدرسه و محل کار .      

 ۷- افزایش استفاده سرخود از داروهای آرام بخش و درخواست بی رویه داروهای مسکن .

علائم و نشانه های مصرف حشیش کدام است ؟

علائم شایع :

 قرمزی چشم ها ، افزایش ضربان قلب و نبض ، افزایش اشتها و عدم تعادل هنگام راه رفتن .

عارضه های فردی (جسمی و روانی) اعتیاد و سوء مصرف مواد چیست ؟

عارضه های جسمی : 

اعتیاد به مواد مخدر ممکن است سبب بیماریهای قلبی وریوی ،ناتوانی جنسی ، عقیم شدن ، سوء تغذیه و کاهش وزن شود . اگر اعتیاد از نوع تزریقی باشد ممکن است فرد را به بیماری های عفونی هم چون ایدز و هپاتیت دچار کند .

.عارضه های روانی :

اعتیاد ممکن موجب اختلال درخواب ، افسردگی ، مشکل در تصمیم گیری ، اختلال های روانی خفیف و شدید و اختلال شخصیت شود .

عارضه های خانوادگی اعتیاد سوء مصرف مواد چیست ؟

 مصرف مواد مخدر نه تنها به فرد مصرف کننده ، بلکه به هرکس که با او در تماس باشد نیز اسیب می رساند . نیاز فرد به مصرف مداوم مواد ، موجب بروز مشکل های اقتصادی ، کاهش درآمئد خانواده ، افزایش هزینه  ، نابسامانی و از هم پاشیدگی خانواده ، طلاق ، خشونت درخانواده (خشونت نسبت به همسر و آزار کودکان) و هم چنین محدود شدن معاشرت سالم خانواده با دیگران می شود و تربیت فرزندان را دچار اشکال می سازد .

 علل ایجاد و سوء مصرف مواد :

  ۱- عوامل خاطره آمیز فردی     

  * دوره نوجوانی

* استعداد ارثی

 * صفات شخصیتی 

 *صفات ضد اجتماعی

پرخاشگری اعتماد بنفس

  ۲-  اختلالات روانی   : 

 افسردگی اساسی فوبیا 

  ۳- نگرش مثبت به مواد 

  ۴- موفقیت های مخاطره آمیز شامل ترک تحصیل -  بی سرپرستی 

  ۵- تاثیر مثبت مواد بر فرد .

 عارضه های اجتماعی ، اقتصادی و شغلی اعتیاد و سوء مصرف مواد چیست ؟

 اعتیاد خسارات بسیاری را بر جامعه و اجتماع تحمیل می کند و در عملکرد شغلی او دشواری های فراوان پدید می اورد . اعتیاد ممکن است موجب طرد شدن فرد از جامعه ، بیکاری ، غیبت از کار ، کاهش میزان کارآیی ، اخراج از کار و بروز حوادث حین کار و رانندگی شود . شیوع ایدز ، هپاتیت ،، بیماری های مقاربتی ، فقر ، بی کاری ، افزایش بروز جرم در جامعه همچون دزدی ، فحشا و قتل از جمله عارضه های اجتماعی اعتیاد است .

مصرف الکل چه عارضه هایی دارد ؟

 مصرف الکل ممکن است باعت اختلال رفتاری ، اختلال خواب ، نارسایی کبد ، افزایش فشارخون ، سوء تغذیه ، ناتوانی جنسی ، رفتارهای غیر اخلاقی و ابتلا به فراموشی درفرد شود . مصرف الکل ممکن است فرد را به طرف مصرف سیگار ، حشیش و مواد مخدر بکشاند . این خطرها و پیامدها را به خاطر بسپارید ، نمونه های این عوارش را در خانواده ها و افراد محل شناسایی کنید و کوشش کنید در آموزش جوانان و افراد جامعه از این نمونه ها به کار برید .

پیشگیری از اعتیاد یعنی بکار گیری اقدام هایی که مانع از مبتلا شدن افراد به مصرف مواد مخدر شود . ازعوامل مؤثر درپیشگیری از اعتیاد وسوء مصرف مواد می توان به موارد زیر اشاره نمود :    

                                                                            
 ۱- آموزشی جامعه در زمینه عارضه ها و پیامدهای سوء مصرف مواد .   

           
 ۲- آموزش مهارت های اجتماعی به منظور بالا بردن توانایی افراد برای مقابله سالم با مشکلات

زندگی .                                                                                  
  ۳- فراهم آوردن امکان اشتتغال و فعالیتهای فوق برنامه برای جوانان و نوجوانان .   

  ۴- اجرای مقررات و قوانین مبارزه با مواد مخدر .      

                                      
۵- درمان افراد معتاد و پیشگیری از عود در آنها .

برای پیشگیری از اعتیاد و سوء مصرف مواد چه آموزش هایی باید به افراد داده شود ؟

از جمله وظایف کادر بهداشتی در برنامه پیشگیری و درمان سوء مصرف مواد ، آموزش جمعیت تحت پوشش است . این آموزش ها عبارتند از :            

                          
  الف – آموزش جوانان و نوجوانان آموزش جوانان و نوجوانان به عنوان افراد در معرض خطر ، می باید به شیوه غیر مستقیم ، بدون سرزنش و طرد و به صورت انفرادی (چهره به چهره) و یا گروهی داده شود . این آموزش ها عبارتند از :      

   
 ۱- خطرات و پیامدهای سوء مصرف مواد و الکل .     

                                   
  ۲- توصیه به آنان به دوری گزیدن از موقعیت هایی که امکان مصزف مواد در آن وجود دارد مثل نرفتن به میهمانی و محلی که در آنجا الکل و تریاک مصرف می شود.

۳- تشویق آنان به مصرف نکردن مواد مخدر و الکل حتی برای درمان مشکلات جسمی و روانی خود .      

                                                                                      
  ۴- تشویق انان به مصرف نکردن مواد مخدر و الکل حتی برای درمان مشکلات جسمی و روانی خود .      

                                                                                      
  ۵- تشویق آنان به شرکت در تفریحات سالم و ورزش روزانه ، عبادت ، توجه به معنویت و شرکت در مراسم دینی .

ب – آموزش خانواده ها  

                                                                            
به منظور آموزش افراد خانواده ، کافی است این آموزش ها به صورت فردی و یا گروهی به والدین و یا یکی از افراد  ۱۵ساله و بابلتدر خانواده داده شود .    

        
  این آموزشها عبارتند از : 

 ۱- آموزش خطرات و پیامدهای مصرف الکل .    

                                          
 ۲- اشنا ساختن خانواده ها با نشانه های اعتیاد به مواد مخدر . 

                          
۳- آموزش والدین مبنی بر اینکه :           

                                                     
 - فرزندان آنان در سنین نوجوانی و جوانی ، نیازمند رسیدگی و مراقبت بیشتری هستند .    

                                                                                                      -
 از درگیری و تشنج در محیط خانواده پرهیز کنند .    

 - درصورتی که عضوی از خانواده ، اعتیاد به مواد مخدر دارد لازم است برای درمئان اعتیاد خود اقدام کند تا الگوی سالمی برای سایر افراد خانواده باشد .      

                 
  – با مراجعه به پزشک مرکز بهداشتی درمانی امکان درمان اعتیاد وجود دارد .

۴- پس از شروع درمان ، خانواده باید همچنان توجه و همکاری خود با فرد معتاد را فظ کند و در پیدا کردن شغل مناسب ، کمکش کند .    

                                        
 ۵- داروهایی مثل اکسپکتورانت کدیین ، دیازپام ، اکسازپام و داروهای مشابه را باید فقط با تجویز پزشک مصرف کرد و بطور جدی باید از مصرف خود سرانه داروها پرهیز کرد

***بازدیدکننده محترم *** 

شما همچنین می توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر در این رابطه به مطالب زیر مراجعه کنید :

انواع مواد مخدر و روند ابتلا به آن

پیشگیری سوء استفاده از مواد

 نه گفتن را برای توصیه مصرف مواد مخدریاد بگیریم

  • مجله اطلاعات پزشکی



نظرات

يك نظر در موضوع “پیشگیری سوء استفاده از مواد”

همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar