آشنایی با روشهای تصویر برداری در پزشکی (MRI – سی تی اسکن – عکسبرداری با اشعه X ، و ماموگرافی )
MRI
در تصویربرداری به روش MRI ، بجای استفاده از اشعه X (که در عکسبرداری عادی و CT scan انجام میشود)، از میدانهای قدرتمند مغناطیسی جهت تصویربرداری استفاده میگردد. قدرت این میدان مغناطیسی، حدود ۱۰٫۰۰۰ برابر میدان مغناطیسی کره زمین است. به همین دلیل، توصیه میگردد تا کلیه اشیای فلزی همراه، از فرد دور گردد. کسانی که پیوند گوش داخلی انجام دادهاند، یا گیرههای آنوریسمی مغزی دارند یا از مفصل مصنوعی استفاده میکنند، نباید از روش MRI استفاده نمایند. همچنین، برخی از انواع دریچههای مصنوعی و برخی اجسام فلزی درون بدن (مثل پلیسههای داخل چشم) در صورت وجود میتوانند هنگام انجام MRI، خطرآفرین باشند.
تاکنون، هیچگونه ضرر خاصی از میدانهای مغناطیسی قوی و MRI گزارش نشده است. با این حال، انجام MRI ، جهت خانمهای باردار توصیه نمیگردد. MRI، در بسیاری از بافتهای بدن، تصاویر بسیار دقیقتری نسبت به عکس ساده اشعه X و CT scan بدست میدهد. با این حال، در برخی بافتها، تصویر آن دقت کافی ندارد. MRI نسبت به CT scan، هزینه بیشتری دارد و وقتگیرتر است. به همین دلیل از آن در موارد اورژانس استفاده نمیشود.
سی تی اسکن
scan ، نوعی عکسبرداری با اشعه X است. در این روش، اشعه X در مقاطع مختلف، شبیه برش، به عضو مورد نظر تابیده میشود و توسط پردازش کامپیوتری، تصویری از مقاطع آن عضو بدست میآید که در حالت عادی، با عکس ساده رادیوگرافی ممکن نیست. بدلیل توانایی CT scan در تمایز بافتهای مختلف نظیر ریه، استخوان و عروق خونی، این روش در بررسی و تشخیص تومورها، بیماریهای قلبی عروقی، جراحات و بیماریهای عضلانی – اسکلتی مفید میباشد. همچنین با کمک تزریق ماده حاجب به داخل عروق، میتوان تصاویر دقیقی از ساختمان عروقی عضو مورد نظر تهیه کرد.
مزایای سی تی اسکن
برخلاف تصویربرداری عادی با اشعه X ، تصویربرداری با روش CT ، جزئیات دقیقی از مشخصات بافتهای مختلف را در اختیار قرار میدهد.
- CT scan، بدون درد، غیرتهاجمی، مطمئن و ارزان است.
- تصویر CT ، به سرعت و آسان آماده میشود. بعنوان مثال، در تصادفات، که سرعت عمل در نجات جان بیمار بسیار مؤثر است، میتوان به سرعت از CT scan استفاده نمود.
- با کمک CT scan ، نیاز به اقدامات تهاجمیتر جهت تشخیص بیماریها (نظیر نیاز به جراحی یا نمونهبرداری) کاهش یافته است.
معیب سی تی اسکن
میزان اشعه X دریافت شده در این روش (m Sv 10)، بیشتر از عکسبرداری عادی با اشعه X است.
- خانمها در صورتی که احتمال بارداری میدهند، حتماً باید پزشک خود را مطلع سازند تا در صورت ضرورت انجام CT scan، این عمل با رعایت نکات ایمنی و استفاده از پوششهای محافظ انجام گیرد.
- احتمال وجود حساسیت به ماده حاجب، نادر است ولی وجود دارد. همچنین، مادران شیرده، تا ۲۴ ساعت پس از تزریق ماده حاجب، باید از شیردهی خودداری کنند.
اشعه X، نوعی پرتو الکترومغناطیس است که قابلیت عبور از بافتهای مختلف بدن را – به میزانهای متفاوت – دارد. بعنوان مثال، از بافت ریه به آسانی و از بافت استخوان به دشواری عبور میکند. با وارد شدن اشعه X از یک طرف و ثبت اشعه عبور کرده از طرف دیگر بدن یا اعضای بدن، میتوان تصویری از محتوای اعضا بدست آورد. همچنین در انواعی از عکسبرداری با اشعه X، همانند آنژیوگرافی و عکسهای سریال لوله گوارش، با کمک عکسهای متوالی و متعدد، اطلاعاتی از ساختار و عملکرد برخی آنها بدست میآید و با کمک تزریق مواد حاجب، بررسی این اعضا با سهولت و دقت بیشتری میسر میگردد. استفاده از اشعه X در تصویربرداری، با افزایش آسیبپذیری سلولها و احتمال بروز بدخیمی همراه است. به همین دلیل، در تهیه تصاویر رادیوگرافی، همواره از حداقل میزان اشعه لازم استفاده میشود. با رعایت حداقل اشعه تابیده شده و کاهش تعداد دفعات انجام رادیوگرافی و محدود کردن آن به موارد ضروری، این عمل با خطر خاصی همراه نخواهد بود. با این حال، در کودکان و نوجوانان، همچنین در خانمهای باردار، در صورت نیاز به انجام رادیوگرافی، رعایت برخی نکات ایمنی نظیر استفاده از پوشش مخصوص محافظ، الزامی است.
در این روش، همانند سایر روشهای عکسبرداری با اشعه X ، تصویری از داخل بافت پستان بدست میآید. با کمک ماموگرافی، پزشک معالج از وجود تودهها و بیماریهای خوشخیم یا بدخیم (سرطانی) پستان مطلع میگردد. توصیه میگردد همه زنان بالای ۴۰ سال، سالانه جهت انجام معاینه پستان و ماموگرافی، به پزشک خود مراجعه نمایند. زیرا انجام معاینه و ماموگرافی، در تشخیص زودرس و به موقع بیماریهای بدخیم پستان (که ازجمله شایعترین سرطانها در خانمها میباشند) بسیار کمککننده است و درمان مناسب آن را امکانپذیر میسازد. میزان تشعشع در ماموگرافی، بسیار کم است و انجام آن، بدون خطر است. با این حال، خانمهای باردار، باید رادیولوژیست را مطلع نمایند تا جهت انجام ماموگرافی، از پوششهای محافظ ویژه استفاده گردد.
