پزشکان بدون مرز درمان
خانه / مشروح اخبار / نقش بازی در رشد كودك
تلگرام

نقش بازی در رشد كودك

بازي يكي از مهمترين عواملي است كه در تربيت اخلاقي كودك نقش مهمي ايفا مي‌كند. بازي جزئي تفكيك‌ناپدير از زندگي كودكان است. كودكان بيش از هر امر ديگر وقت خود را به بازي اختصاص مي‌دهند. البته بازي مختص كودكان نيست، بلكه بازي در تمام طول زندگي انسان مشاهده مي‌شود منتهي نوع بازي و مدت زماني كه افراد در سنين مختلف به آن اختصاص مي‌دهند، متفاوت است.

با اين‌كه بازي به‌عنوان بخش پذيرفته‌شده‌اي از زندگي كودك، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است، اغلب مردم كمتر به نقش آن توجه مي‌كنند. مردم غالباً به بازي به‌عنوان عامل وقت‌گذراني نگاه مي‌كنند و اين نگرش در مورد كودكاني كه مشغول تحصيل هستند، به‌وضوح قابل‌مشاهده است. اغلب شنيده‌ايم كه والدين اين گروه از كودكان آنان را از بازي منع مي‌كنند و اين جملة معروف را كه «برو درس‌هايت را بخوان، بازي بس است» به‌كار مي‌برند. والدين كمتر به اين نكته توجه دارند كه كم بازي كردن، كودك را از بسياري موفقيت‌هاي يادگيري محروم مي‌كند. زيرا بازي مؤثرترين و پرمعني‌ترين راه يادگيري براي كودك است و جبران آن از طريق ديگر امكان‌پذير نيست.

با توجه با اهميت بازي در رشد كودك ما در اين مقاله به بحث و تفسير بازي در فرآيند رشد كودك خواهيم پرداخت.

اهميت و ضرورت بازي براي كودكان :

مهم‌ترين مشغوليت كودك در زندگي بازي است. كودك در جريان بازي و در يك زمان پرورش فكري، عاطفي جسمي و اجتماعي مي‌يابد و آن‌چه او از طريق بازي به‌دست مي‌آورد به‌طور مثبت كسب مي‌كند، زيرا اساس آن تجربه است. اين تجربه‌اي است كه از طريق عضلات و حواسّ خود كودك، به‌دست آمده است. بازي يكي از مهم‌ترين موضوعات تربيتي است كه بسيار مورد توجه روان‌شناسان و علماي تعليم‌و‌تربيت قرار گرفته است. با آن‌كه از زمان “ميشل متني” فيلسوف و مربي بزرگ فرانسه در دورة رنسانس مورد توجه خاص قرار گرفته است، ولي در هيچ عصري به اندازة زمان ما بازي مورد مطالعه و تحقيق دقيق روان‌شناسان واقع نشده است. تحيقات جديد نشان داده است كه بازي تأثير بسياري در رشد بدني و ذهني كودكان دارد. بدن تنها وسيله‌اي است كه كودك به‌وسيلة آن مي‌تواند جهان خارج را توسط حواس مختلف ادراك كند.

بازي وسيلة طبيعي كودك براي بيان و اظهار «خود» است. آلفرد آدلر، روان‌شناس معروف، مي‌گويد كه «هرگز نبايد به بازي‌ها به‌عنوان روشي براي وقت‌كشي نگاه كرد». كاينست اظهار مي‌دارد كه بازي كردن براي كودك مساوي است با صحبت كردن براي يك بزرگسال. بازي و اسباب‌بازي، كلمات كودكان هستند». اريكسون مي‌گويد:«بازي عملكرد خود است. كوششي براي هماهنگ كردن فرآيندهاي جسمي و اجتماعي با خويشتن.»

بازي، روش طبيعي شركت كودكان در فعاليت‌هايي است كه سرانجام سبب كسب مهارت و ورزيدگي براي مقابله با مشكلات زندگي مي‌شود كودكان از طريق بازي احساسات، ناكامي‌ها و اضطراب‌هاي خود را بيان مي‌دارند. همة كودكان فارغ از رنگ پوست و مو يا تعلق به نژاد و قوم خاص در هر كجاي دنيا كه باشند، بازي مي‌كنند. فعاليت بازي در واقع تلاش كودك براي كنار آمدن با محيط است كه از اين طريق او خود را مي‌يابد و دنيا را درك مي‌كند.

پياژه به اين نكته اشاره مي‌كند: «بازي اساساً يكي ساختن واقعيت با خود است. اگر بتوانيم بازي كودك را درك كنيم مسلماً قادر خواهيم بود كه افكار و عواطف آن‌ها را بشناسيم. بازي وسيلة خوبي براي درمانگر است براي درك بيشتر دنياي كودك».

به‌خاطر اهميت بازي در زندگي انسان‌ها، به‌ويژه كودكان، روان‌شناسان از ديرباز آن را مورد توجه قرار داده‌اند، ولي به سبب ماهيت پيچيده‌اي كه دارد هنوز كاملاً شناخته نشده است و در مورد تعريف آن بين روان‌شناسان اختلاف‌نظر وجود دارد. لذا هر يك از آنان بازي را از جنبه‌هاي مختلف آن مورد توجه قرار داده و ملاك‌هاي متفاوتي را براي تعريف بازي به‌كار برده‌اند.

درمورد اهميت بازي به‌طور خلاصه مي‌توان گفت كه از راه بازي مي‌توان ضوابط و مقرراتي به كودك آموخت و ناسازگاري‌هاي او را مي‌توان اصلاح كرد. نابساماني‌هاي او را سروسامان داده و به راه عقل و انديشه و پذيرش انضباط انداخت.

تعريف بازي:

همة محققان علوم تربيتي بر اين عقيده هستند كه تعريف قطعي و دقيقي براي بازي وجود ندارد. شايد يكي از دلايل آن اين باشد كه هميشه بازي با كار آميخته است و آن‌چه را ما كار مي‌دانيم احتمالاً با طرز تلقي ديگر “بازي” ناميده مي‌شود و بر عكس دانشمندان مسائل تربيتي ملاك‌هاي متفاوتي را براي تعريف بازي ارائه كرده‌اند. يكي از ملاك‌ها اين است كه بازي را فعاليتي، بي‌هدف بدانيد يعني فعاليتي كه هيچ نوع نفعي براي فرد ندارد و هدف آن در خود آن است. به دنبال اين نظر «كارل گروس» دانشمندي كه در زمينة روان‌شناسي كودك در مورد بازي بررسي‌هاي جالبي دارد و براي اولين‌بار به جنبة كنش بازي در بين ساير فعاليت‌ها توجه كرده، معتقد است كه بازي يك نوع كنش تمريني مقدماتي و كمك‌كننده است براي فعاليت‌هايي كه فرد در آينده مي‌خواهد انجام دهد.

«كارل بوملر» اصل لذّت را به‌عنوان ملاك تعريف بازي قبول دارد. اصل لذّت را در برابر اصل واقعيت قرار مي‌دهد. بدين معني كه كودك در ابتداي مسير تحول خود از اصل لذّت پيروي مي‌كند و بعدها از اصل واقعيت تبيعيت مي‌كند، بدون آن‌كه اصل لذّت كاملاً از بين برود. پياژه، روان‌شناس سوئيسي، بازي را تحت عنوان يكي ساختن واقعيت با خود تعريف مي‌كند و براي شناخت بازي آن را با كار مقايسه كرده و براي تميز اين دو نوع فعاليت انساني ۵ ضابطه برشمرده است:

بازي فعاليتي است كه هدفش در خود آن نهفته است، در حالي كه هدف كار در خارج آن قرار دارد.
بازي فعاليتي است كه انجام آن موجب خشنودي و خوشحالي بازي‌كننده مي‌گردد، در حالي كه كار ضرورتاً خوشايند نيست.
بازي فعاليتي است كه فرد آن را اختيار مي‌كند، در حالي كه كار خاصيتي اجباري و الزامي دارد.
بازي از قيد سازمان آزاد و رهاست، در حالي كه كار معمولاً با سازماندهي همراه است.
بازي از كشمكش و پرخاش دور است، در حالي كه ماهيت كار گرايش آشكاري به‌سوي كشمكش و پرخاش است.
البته شايد در مورد بازي‌هاي آموزشي و انفرادي كودكان، بتوان پنج معيار ذكر شده پياژه را صادق دانست، ولي در پاره‌اي از بازي‌ها مانند بازي‌هاي تقليدي و نمايشي، نگراني‌ها و اضطراب‌هاي كودكان به‌روشني قابل مشاهده است.

اگر ورزش را با پنج معيار بسنجيم به اين حقيقت مي‌رسيم كه انواع ورزش‌ها داراي خصوصيات و صفات مشتركي هستند. اكثر ورزش‌ها نوعي سازمان را ايجاب مي‌كنند و اطفال در ورزش مجبورند از قواعد و مقررات خاصي پيروي نمايند و نمي‌توان آن را جز بازي به معني وسيع كلمه شامل انواع ورزش‌ها، مشغوليت‌ها و تفريحات است و به معني دقيق شامل فعاليت‌هايي است كه عاري از هدف خارجي بوده؛ اختياري، دلپذير و فاقد سازمان مي‌باشد. بنابراين مي‌توان گفت “گرگم به هوا، قايم با شك و عروسك‌بازي، ساختمان‌سازي و … بازي به معني واقعي است.

وحيد رواندوست، استاديار سابق دانشگاه شهيد بهشتي، در تعريف بازي مي‌گويد: «بازي عبارت از هر نوعي فعاليتي است كه براي تفريح و خوشي و بدون توجه به نتيجة نهايي صورت مي‌گيرد. انسان به‌طور داوطلبانه وارد اين فعاليت مي‌شود و هيچ نيروي خارجي يا اجباري در آن دخيل نيست».

با توجه به تعاريف و نظرات گوناگون در مورد بازي، تعريف بازي اين‌طور در ذهن من شكل گرفت كه: “بازي به مجموعه فعاليت‌هاي ذهني و عملي گفته مي‌شود كه كودك براي ارتباط با دنياي خارج از روي ميل و اختيار انجام مي‌دهد.

تلگرام

مطالب داغ امروز :

روش‌های طبیعی پیشگیری از سرماخوردگی

معمولا در اول پاییز افراد زیادی سرما می‌خوردن. برای پیشگیری از سرماخوردگی روش‌های طبیعی و …

اگر می خواهید سرما نخورید …

سرماخوردگی یک عفونت ویروسی مسری است که راه های تنفسی فوقانی را آلوده نموده و …

دیدگاهتان را بنویسید