آنتی اکسیدان ها

مرداد ۱۴, ۱۳۹۲ توسط :   موضوع : مشروح اخبار, جهان پزشكي

رادیکال های آزاد ترکیبات بسیار فعالی هستند که دارای الکترون منفرد یا جفت نشده می باشند که در حین واکنش اکسیژن با بعضی مولکولها در بدن(طبق اعمال متابولیک طبیعی)ساخته می شوند.همه سلول های بدن دارای اتم هایی با هسته بار مثبت و الکترون های با بار منفی به دور خودهستند.

چه طی فعالیتهای متابولیکی بدن و چه هنگامی که در بدن در معرض عوامل محیطی نامناسب قرار می گیرد,الکترون ها می توانند از مدار خود خارج شوند.

در این حالت,اتمی که الکترون از دست داده است,ناپایدار می شود و سعی می کند تااز اتم های نزدیک به خود الکترون بگیرد تا جایگزین الکترون از دست رفته نماید و در نتیجه واکنش های زنجیره ای به راه می افتد که عواقب سویی در پی دارد.

درواقع رادیکال های آزاد به دلیل داشتن مقادیر زیادی از انرژی,بسیار ناپایدارند و جهت کاهش میزان انرژی,با مواد شیمیایی خاصی در بدن واکنش داده ودر نتیجه در عملکرد طبیعی سلال های بدن تداخل ایجاد می کنند.رادیکال های آزاد با اجزای سلولی از جمله DNA واکنش نشان داده و باعث اختلال عمل سلول ها یا حتی مرگ آنها می شود.

در حالت عادی سیستم دفاعی بدن توان خنثی کردن این رادیکال های آزاد را دارد,اما عوامل مخرب محیطی مثل اشعه ها ازجمله فوق بنفش ,الکل,آلودگی هواودود های سمی,سیگار,موادشیمیایی,آفت کش ها,غذاهای سرخ شده,چربی های غیراشباع,برخی دارو ها,افزودنی های غذایی نظیر نگه دارنده ها و رنگ های غذایی(در حد غیرمجاز) باعث می شوند بدن نتواند با این رادیکال های آزاد مبارزه کند.

در نتیجه ساختار و عملکرد سلول های بدن توسط این مواد آسیب دیده و منجر به بروز پیری زودرس,اختلال در عملکرد حافظه,اختلالات حرکتی,عوارض قلبی-عروقی,اختلالات بینایی و سرطان می شوند.

آنتی اکسیدان ها

آنتی اکسیدان ها ترکیباتی هستند که مانع فعالیت رادیکال های آزاد شده ویا سبب حذف آنها می شود و سلول های بدن را از اثرات مخرب این ترکیبات مصون نگاه می دارند و از این رو با روند پیری و ابتلا به بیماری های مختلف,مبارزه می کنند.

آنتی اکسیدان ها به دو روش به ترمیم آسیب های وارد شده به بدن توسط رادیکال های آزاد کمک می کنند این مواد می توانند از تشکیل رادیکال های آزاد در بدن جلوگیری کنند ودر صورت تشکیل,تاثیرآنها را بر بدن کاهش دهند.

در حقیقت آنتی آکسیدان ها ترکیباتی هستند که برای پیشگیری و یا کند نمودن آسیب های ناشی از واکنش های اکسیداسیون در بدن به کار می روند و به عنوان خنثی کننده رادیکال های آزاد عمل نموده و از این رو باعث پیشگیری از آسیب ناشی از این ترکیبات در بدن می شوند.

آنتی اکسیدان ها می توانند باعث بهبود عملکرد سیستم ایمنی و افزایش قدرت دفاعی بدن و بنابراین کاهش بروز انواع سرطان ها,عفونت ها,بیماری های قلبی,ورم مفاصل و برخی مشکلات بینایی شوند.شرایط استرس زا توانایی بدن را برای تولید آنتی اکسیدان ها کاهش می دهد.

آنتی اکسیدان ها با دادن اتم هیدروژن به رادیکال های آزاد از گسترش واکنش های زنجیره ای اکسیداسیون جلوگیری می کنند,به این ترتیب می توان گفت که کارایی و درجه تاثیر یک آنتی اکسیدان به سهولت جداشدن اتم هیدروژن از آن مربوط می شود.

آنتی اکسیدان ها در صنعت نیز به عنوان نگهدارنده موادغذایی در جلوگیری از فساد و تغییر رنگ غذاها به کار می روند,از این رو طول عمر مواد غذایی و مدت زمان نگهداری آن ها را افزایش می دهند.

انواع آنتی اکسیدان ها

• آنتی اکسیدان های آنزیمی مثل گلوتاتیون پراکسیداز,کاتالاز در میتوکندری و سیتوپلاسم سلول ها فعالیت می کنند و سبب تجزیه پراکسیدهیدروژن(H2O2) می شوند.

• آنتی اکسیدان های غیر آنزیمی مثل کاروتنوئیدها,بیلی روبین,گلوتاتیون,لیپوئیک اسید,ویتامین C,E,B و اوریک اسید که در جلوگیری از گسترش واکنش های زنجیره ای اکسیداسیون دخالت داشته و خنثی کننده رادیکال های آزاد هستند.

• آنتی اکسیدان های حاصل از منابع طبیعی مثل متابولیت های ثانویه از جمله فیتواسترول ها,پلی فنول ها,فلاونوئیدها و … که در کنترل واکنش های زنجیره ای اکسیداسیون دخالت دارند.

• آنتی اکسیدان های مهارکننده که سبب جلوگیری از تولید رادیکال های آزاد می شوند.مثل پراکسیدازها,کاتالازها,کاروتنوئیدها,لاکتوفرین ها و …

• آنتی اکسیدان های مهارکننده که مانع از انجام واکنش های زنجیره ای اکسیداسیون می شوند,مثل کاروتنوئیدها و ویتامین C

• آنتی اکسیدان های ترمیم کننده که شامل آنزیم های تجزیه کننده پروتئین ها و آنزیم های ویرایش و بازسازی DNA هستند.

• آنتی اکسیدان های مهارکننده برخی آنزیم های مولد رادیکال آزاد که با اتصال به جایگاه فعال انزیم سبب کاهش تولید این مواد می شوند.

معروف ترین آنتی اکسیدان ها

ویتامین C

ویتامین C یا اسید اسکوربیک ,از ویتامین های محلول در آب است که از طریق مواد غذایی دریافت می شود,این ماده با غیر فعال کردن رادیکال های آزاد محلول در آب به طور اختصاصی از اثرات مخرب آنها جلوگیری می کند.مهم ترین منابع این ویتامین عبارتند از:مرکبات,فلفل سبز,کلم بروکلی,کیوی ,کلم,طالبی,توت فرنگی,اسفناج و سیب زمینی.

ویتامین B

ویتامین B در انواع مختلف از ویتامین های محلول در آب هستند که دارای خاصیت آنتی اکسیدانی بوده و فعالیت سیستم ایمنی را تقویت می کند.بهترین منابع ویتامین B غذاهای حاوی پروتئین از جمله مرغ,ماهای,جگر,گوشت,تخم مرغ,شیر و سایر فرآورده های لبنی ,سویا و دانه های گیاهی هستند.

ویتامین E

ویتامین E یا توکوفرول ویتامینی محلول در چربی است که از اکسید شدن لیپید ها(چربی ها) به ویژه چربی های اشباع نشده و تا حدودی از اکسیداسیون LDL یا کلسترول مضر در بدن جلوگیری می کند. مهم ترین منابع غذایی این ویتامین عبارتند از:روغن های گیاهی, جوانه گندم,آجیل(مغزها) و غلات سبوس دار.

کاروتنوئیدها

کاروتنوئیدها از آنتی اکسیدان های قدرتمند و پر ارزش در سلول ها هستند که از اکسید شدن لیپیدها در مراحل ابتدایی جلوگیری کرده و سطح چربی خون را پایین نگه می دارند و نیز از صدمات آلاینده های محیطی جلوگیری می نمایند.ازجمله ترکیبات کاروتنوئیدی می توان آلفا و بتا کاروتن,لیکوپن,کریپتوگزانتین و زآگزانتین را نام برد.هویج,کدوحلوایی,کلم بروکلی,سیب زمینی,اسفناج,گوجه فرنگی,انواع کلم,طالبی ,هلو,زردآلو,کاهو و انبه از منابع این مواد به ویژه کاروتن ها هستند.

بیوفلاونوئیدها

ترکیبات بیوفلاونوئیدی نیزدارای خاصیت آنتی اکسیدانی هستند.این ترکیبات فعالیت های ویتامین C را تشدید و از شکنندگی عروق جلوگیری می نمایند.دریافت این ترکیبات ازطریق رژیم غذایی موجب کاهش خطر بیماری های قلبی عروقی و سرطان ها می شود.بیوفلاونوئیدها در گیاهانی وجود دارند که دارای رنگدانه های قرمز ,آبی و زرد هستند.عسل نیز از مواد غذایی دارای فلاونوئید است.

یوبی کینون ها

یوبی کینون ها نیز از ترکیبات با خاصیت آنتی اکسیدانی هستند . ازاین گروه می توان به کوآنزیم اشاره کرد.این ترکیب در بدن با استفاده از پیش سازهایی تهیه شده و مانند یک آنتی اکسیدان محلول در چربی نظیر ویتامین E عمل می کند.به طورکلی این ترکیبات در بهبود برخی بیماری های قلبی مفیدند.پیش سازه های این ماده در مواد غذایی نظیر لوبیای سویا,انواع ماهی,جوانه گندم,لوبیا سبز,سیر,کلم و اسفناج وجود دارد.

سلنیم

این ماده معدنی آنتی اکسیدانی,مانع تخریب سلول های بدن طی اکسیداسیون می شودودر جلوگیری ازبروز سرطان نقش دارد.از بهترین منابع غذایی سلنیم می توان به مرغ,ماهی,جگر,گوشت قرمز,تخم مرغ,غلات,نان کامل,حبوبات,گوجه فرنگی,کلم بروکلی,سیر,پیاز و جوانه گندم اشاره کرد.

آنتی اکسیدان های طبیعی

عسل

عسل یک آنتی اکسیدان طبیعی و بیولوژیک است که مانع اکسیداسیون لیپوپروتئین ها می شود.ترکیبات موجود در عسل فعالیت ضدسرطانی و ضد باکتریایی قابل توجهی رانشان می دهد.عسل غنی از آنتی اکسیدان های آنزیمی و غیر آنزیمی,ازجمله کاتالاز,گلوکزاکسیداز,اسیداسکوربیک,فلاونوییدها,توکوفرول,فنولیک ها,فلاونول ها,کاروتنوئیدها می باشد.عسل های تیره دارای خواص آنتی اکسیدانی و ضد باکتریایی بیشتری هستند.

انگور

پروآنتوسیانیدین از ترکیبات آنتی اکسیدانی موجود در انگور است که به عنوان یک آنتی اکسیدان قدرتمند در مقابل رادیکال های آزاد عمل نموده و نیز سبب کاهش سطح کلسترول مضر خون و در نتیجه کاهش عوارض قلبی عروقی می شود.این ماده از عمل آنزیم اسکوربیک اکسیداز جلوگیری کرده و در نتیجه این عمل مانع از تخریب ویتامین C در بدن می شود.ترکیبات دیگر آنتی اکسیدانی موجود در انگور موجب افزایش بازسازی کلاژن و جلوگیری از تخریب آن می شودو در ارتجاع و انعطاف رگ های خونی نقش دارد و مانع از شکنندگی و پارگی عروق خونی می شود.آنالین,توکوفرول,اسکوربیک اسید,هیستیدین,متیونین,پالمیتیک اسید,کاروتن و سلنیوم از آنتی اکسیدان های موجود در انگور هستند.

هویج

کاروتن موجود در این گیاه به عنوان یک آنتی اکسیدان از تجمع توکسین ها (سموم) در بدن جلوگیری کرده و درمان دردهای مفاصل,ادم یاخیزوروماتیسم نقش دارد.از ترکیبات دیگر آنتی اکسیدانی موجود در هویج می توان به آنالین,توکوفرول,اسکوربیک اسید و هیستیدین اشاره کرد.

سیر

این گیاه به دلیل داشتن آنتی اکسیدان های فراوان از تکیل رادیکال های آزاد در بدن جلوگیری می کند وسبب کاهش سطح کلسترول خون و جلوگیری از رسوب آن در عروق خونی می شود.آنالین,توکوفرول,اسکوربیک اسید,هیستیدین,کامفن و اوگنول از ترکیبات دیگر آنتی اکسیدانی در این گیاه هستند.

زغال اخته

یکی از مواد خوراکی که در راس ترکیبات سرشار از آنتی اکسیدان قرار دارد زغال اخته است.زغال اخته در حفظ عملکرد مغز موثر است و سلول های مغز را از صدمه رادیکال های آزاد که معمولا با گذشت زمان روی می دهد حفظ کرده و لذا در حفظ عملکرد شناختی و حرکتی نیز نقش دارد و نیز شدت آسیب مغزی پس از سکته مغزی را کاهش می دهد.آنتی اکسیدان های موجود در زغال اخته به گروهی از مواد شیمیایی به نام فنل ها تعلق دارند.موثرترین این ترکیبات پروسیانیدین ها و آنتوسیانیدین ها هستند که رنگ تیره زغال اخته را سبب می شوند.

چای سبز

آنتی اکسیدان های موجود در برگ چای سبز(EGCG و پنی فنل ها) موادی ارزشمند هستند که از بدن در برابر انواع رادیکال های آزاد محافظت می کند.عصاره چای سبز سبب کاهش آسیب سلول ها و بافت ها در نتیجه عملکرد رادیکال های آزاد می شود و خواص ضد سرطانی دارد.ویتامین E موجود در این گیاه نیز می تواند به ترمیم اختلالات حاصل از پراکسیداسیون لیپیدهای بوجود آمده به وسیله رادیکال های آزاد کمک کند.

انار

انار منبع مهم آنتی اکسیدان ها,پتاسیم و ویتامین C و آنتوسیانین است.ازطرف دیگر آب انار یکی از غنی ترین منابع پلی فنل هاست که دسته ای از آنتی اکسیدان های قوی هستند.قدرت آنتی اکسیدانی آب انار تقریبا سه برابر قدرت آنتی اکسیدان های موجود در چای سبز باشد.

زرشک

این گیاه سرشار از ویتامین C,قند,پکتین و آنتوسیانین است و موجب افزایش فعالیت سیستم ایمنی, تحریک جذب آهن می گردد.زرشک دارای اسیدهای آلی,آلکالوئید و بربرین است و خواص ضد باکتریایی,ضد قارچی,ضدالتهابی و آنتی اکسیدانی قابل توجهی دارد.

ارتباط رنگ گیاهان با خواص آنتی اکسیدانی

رنگ قرمز در گیاهان(گوجه فرنگی,هندوانه,کلم قرمزو…)

گیاهان با رنگ قرمز سرشار از انواع آنتی اکسیدان ها می باشند که این توانایی را دارند تا اثر رادیکال های آزاد را از بین برده و اثرات ضدسرطانی نشان دهند.لیکوپن(رنگدانه قرمز)اثر آسیب های ناشی از نور خورشید را بهبود می بخشد.

رنگ قرمز-آبی-بنفش در گیاهان(زغال اخته,آلو,انگور,شاه توت و توت سیاه,زرشک,انار,آلبالوو…)

این میوه ها که دارای رنگ های تیره هستند از آنتی اکسیدان های بی شماری برخوردار می باشند جریان خون در رگ ها بهبود می بخشند و از لخته شدن خون جلوگیری می کنند و خواص ضد سرطانی و ضد پیری دارند.

رنگ زرد مایل به نارنجی (پرتقال,آناناس,نارنگی,هلو,انبه,شلیل)

این میوه ها سرشار از انواع آنتی اکسیدان ها به ویژه ویتامین C هستند.این ویتامین نقش اساسی در تشکیل پروتئین کلاژن دارد که برای رشد و ترمیم پوست,لثه ها,رگهای خونی,استخوان ها و دندان ها ضروریست.سیستم ایمنی بدن را تقویت و به جذب آهن کمک می نماید.ازبدن در برابر عوامل سرطان را حمایت می کند و احتمال لخته شدن خون در رگها را کاهش داده و با نگهداری پیوستگی سلول ها سبب افزایش طول عمر می شود.

رنگ نارنجی(هویج,کدوتنبل,هلو,گرمک)

این میوه ها دارای کاروتنوئیدها(کاروتن:رنگ نارنجی)هستند که به بازسازی DNA(ماده ژنتیک) کمک کرده و در نتیجه از ایجاد سرطان جلوگیری می نمایند.بتاکاروتن به عنوان پیش ساز ویتامین A,در پایین آوردن کلسترول مضرخون و کم کردن خطرات بیماری قلبی نیز نقش دارد.

نتیجه گیری

همانطور که گفته شد,آنتی اکسیدان ها خاصیت فراوانی دارند.یکی از بهترین راه های حفظ سلامتی و پیشگیری از بسیاری بیماری ها تامین آنتی اکسیدان های مورد نیاز بدن از طریق موادغذایی مناسب,میوه ها و سبزیجات تازه است.در این بین پرهیز از استرس ها و عوامل نامناسب محیطی نیز به ما برای داشتن یک زندگی سالم تر کمک خواهد کرد.

  • مجله اطلاعات پزشکی



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar