پزشکان بدون مرز درمان
خبر فوری
خانه / جهان پزشكي / كلیه ها را چگونه سالم نگه داریم
مجله پزشکی

كلیه ها را چگونه سالم نگه داریم

كلیه ها را چگونه سالم نگه داریم  
  
   كلیه ها به عنوان دستگاهی كه اقدام به دفع مواد زائد از بدن می كنند، نقش بسیار مهمی را در سلامت افراد ایفا می كنند. توجه به سلامت كلیه ها و تأثیراتی كه بر سلامت عمومی بدن دارند، باعث می شود تا به سلامت این عضو بیشتر توجه كنیم.تأثیر مثبت تغذیه بر سلامت دستگاه های مختلف بدن بر هیچكس پوشیده نیست، از این روی در مورد نقش صحیح تغذیه بر سلامت كلیه ها با دكتر نازنین نوری به گفت وگو نشسته ایم.

● تغذیه روزانه افراد و باورهایی كه در این زمینه دارند، تا چه اندازه در ایجاد مشكلاتی در كلیه ها مؤثر است؟

▪ متأسفانه مهم ترین مشكل باور غلط در مورد تغذیه است و می شود با ایجاد تغییراتی در این باور غلط از بروز مشكلاتی در كلیه ها پیشگیری كرد.

چاقی شكمی یكی از موارد مهمی است كه باعث می شود تا افراد دچار نارسایی كلیه شوند، ولی می توان با تغذیه صحیح از آن پیشگیری كرد.

● این باورها را در چه چیزهایی می بینید؟

▪ مردم باورهای غلطی در مورد تغذیه خود دارند برای مثال می گویند برای این كه چاق نشویم؛ برنج نمی خوریم، ولی ماست می خوریم. مردم نمی دانند كه پنج قاشق ماست به اندازه پنج قاشق برنج كالری دارد. بنابراین اگر از جنبه پیشگیری بخواهیم به مسئله نگاه كنیم باید سه عامل استرس، آلودگی و تغذیه را مدنظر قرار دهیم. این سه عامل در بروز و ایجاد تمام بیماری ها نقش دارند.

باید برای فاكتور تغذیه كه یكی از سه عامل مهم در بروز و پیشگیری از بیماری هاست با درك بالاتری برخورد كنیم و بدانیم چه موادی را باید بیشتر مصرف كنیم و چه موادی را باید كمتر مورد توجه قرار دهیم.

● مهم ترین موادی كه باید به آنها توجه كرد، شامل چه موادی هستند؟

▪ توجه به هرم غذایی در پیشگیری از بیماری ها مهم است. پایه هرم غذایی غلات با فیبر كامل است. مصرف نان سفید در جامعه ما روزبه روز در حال زیادتر شدن است، ولی این مسئله اشتباه است. مردم باید سراغ غلات و مواد با فیبر بالا بروند و از نان سنگك و جو و … بیشتر استفاده كنند زیرا مصرف این مواد باعث می شود تا چربی خون بالا نرود و فرد دچار گرفتگی عروق و در پی آن گرفتگی و آسیب به عروق كلیه نشود. همان طور كه مردم باید به سلامت قلب خود با كنترل چربی توجه داشته باشند باید بدانند كه چربی خون روی عروق كلیه هم تأثیر منفی می گذارد، بنابراین با كنترل میزان چربی خون خود قلب و كلیه خود را سالم نگه دارند.

بنابراین توجه به مصرف غلات كامل و نان با فیبر كامل مهم است.

● قبلاً دیده می شد كه سبدهای سبزی در وعده های غذایی سر سفره قرار می گرفت ولی حالا مصرف سبزیجات كمتر شده است، این بی توجهی چه مشكلاتی را ایجاد می كند؟

▪ بعد از توجه به غلات با فیبر كامل، توجه به مصرف میوه و سبزیجات است. متأسفانه مصرف سبزیجات كم است و مصرف میوه نیز در ایران روی منحنی ها بیانگر آن است كه به صورت متوسط مصرف می شود. باید روزانه سه تا چهار میوه مصرف كرد و مصرف سبزیجات را نیز به صورت تازه مورد توجه قرار داد. خیلی خوب است كه سالاد خیار و گوجه با آبلیمو را به صورت روزانه داشته باشیم زیرا اثر بسیار خوبی روی چربی خون دارد.

● چاقی چه تأثیرات منفی روی كلیه می گذارد؟

▪ وقتی فردی چاق می شود كلیه با حجم بدن كه بالاتر رفته روبه رو می شود. بنابراین ناچار می شود كه بیشتر روی مایعات بدن كار و فعالیت داشته باشد و به صورت ناخودآگاه كار كلیه بیشتر می شود و این باعث می شود تا به تمام واحدهای كلیه فشار وارد شود و در نتیجه كم كم كلیه ها ضعیف شوند و به آنها آسیب وارد شود. از طرف دیگر چاقی باعث می شود تا بدن نسبت به انسولین و دیابت مقاوم شود.

۶۰ درصد از بیماری های كلیوی به خاطر قند بالای خون است. خوردن زیاد غذا بدون فیبر و خوردن شكلات و شیرینی و چاقی باعث پركاری كلیه، دیابت و آسیب رسیدن به كلیه ها می شود.

● بین كلیه ها و نمك چه ارتباطی وجود دارد؟

▪ مهم ترین پایه برای سلامت كلیه ها، كاهش نمك است. در رژیم های غذایی پرنمك می بینیم كه فشار خون فرد بالا می رود بنابراین با مصرف نمك بیشتر كلیه دچار مشكل و آسیب می شود. پس مردم برای حفظ سلامت كلیه خود باید از مصرف نمك پرهیز كرده و با كم كردن نمك آسیب رسیدن به كلیه هایشان را كم كنند.

● در مورد سبزیجات تازه، مصرف چه سبزی هایی در اولویت قرار دارند؟

▪ بهترین سبزی، سبزی خوردن است. سبزیجات برگ سبز بیشتر از انواع دیگر سبزی ها فیبر دارند.

● این روزها آمار بیانگر آن است كه روزبه روز بر تعداد مبتلایان به دیابت افزوده می شود كه بالطبع باعث ایجاد مشكلات و نارسایی در كلیه می شود، چگونه می توان پیشگیری كرد؟

▪ كسانی كه ریسك خطر دیابت فامیلی در خانواده دارند، در برابر مشكلات كلیوی آسیب پذیرتر هستند. در حقیقت باید بدانیم كسانی كه این مشكل را دارند اگرچه اشتهای كمتری دارند، ولی چاق تر می شوند.

یك مشكلی كه وجود دارد این است كه افراد خود را با هم به لحاظ اندامی و تغذیه ای مقایسه می كنند، در حالی كه هر بدنی ژنتیك خاص و عادات مخصوص به خود را دارد. ما باید متوجه شویم كه بدن ما با چه چیزی چاق می شود و مشكلاتش چیست و در نهایت این كه وزن مان از حدی بالاتر نرود و اگر لازم است برای كنترل آن كمتر بخوریم با كمتر كردن مصرف نمك و كنترل چربی و خوردن فیبر می توانیم بدن مان را محافظت كنیم.

● روغن ها و چربی ها چه نقشی دارند؟

▪ روغن جامد را باید از برنامه غذایی حذف كرد و به جای آن بهتر است كه از روغن زیتون استفاده شود.

روغن های مایع در برابر حرارت، رادیكال آزاد تولید می كنند ولی روغن زیتون در حرارت ملایم شعله تنها روغن تك اشباع شده ای است كه حتی رادیكال آزاد زیاد تشكیل نمی دهد و هر چند در سرخ كردن زیاد توصیه نشده، ولی در پخت وپز و مصرف آن برای سالاد خیلی خوب و برای دم كردن برنج بسیار مناسب است.

توصیه می كنم در سرخ كردن از روغن های مایع سرخ كردنی استفاده شود، تا رادیكال های آزاد بوجود نیاید.

● روغن زیتون خوب چه ویژگی هایی دارد؟

▪ رنگ روغن نباید كدر شود. اگر رنگ روغن كدر بود، یعنی این كه روغن كامل نیست و خالص بودن یا نبودن آن به رنگ روغن برمی گردد.

● گوشت ها در هرم غذایی چه تأثیری در سلامت كلیه ها دارند؟

▪ گوشت ها بطوركلی به دو دسته قرمز و سفید تقسیم می شوند. بدن به پروتئین نیاز دارد، بنابراین باید روزانه سه تا چهار واحد گوشت را مصرف كند. میزان حداقل گوشت مصرفی یك فرد بزرگسال باید ۱۲۰ گرم باشد و برای زن و مرد نیز این میزان فرقی ندارد.

● گوشت قرمز مفیدتر است یا گوشت ماكیان و ماهی؟

▪ گوشت قرمز برای كم خونی مفید است، ولی افرادی كه كلسترول بالایی دارند یعنی این كه چربی زیادی دریافت می كنند. در حالی كه آنهایی كه تری گلیسیرید بالا دارند یعنی از مواد شیرین و غلات بدون فیبر (برنج و نان سفید) زیاد استفاده كرده اند. حبوبات از گروه غذایی است كه می تواند جایگزین گوشت شود. سویا نیز همین گونه است باید بیشتر مورد توجه زنان قرار گیرد.

در فرهنگ غذایی ما تعادل و تنوع باید جا بیفتد و از تمام گروه های غذایی مثل سبزیجات، میوه، غلات، لبنیات و گوشت مصرف كرد و نمی شود یكی را جایگزین دیگری كرد.

● جایگاه لبنیات در هرم غذایی و سلامت بدن چگونه است؟

▪ روزانه باید سه، چهار سهم از این گروه مصرف كرد. مصرف روزانه سه لیوان شیر اهمیت زیادی دارد. فرقی بین مصرف شیر و ماست نیست. خیلی از افراد به خاطر كمبود آنزیم نمی توانند شیر مصرف كنند بنابراین به جای یك لیوان شیر می توان به آنها توصیه كرد تا از یك لیوان ماست استفاده كنند كه از نظر ارزش غذایی و كالری نیز یكسان و برابر هستند.

● مصرف پنیر چه تفاوتی با شیر و ماست دارد؟

▪ اگر فرد فشار خون نداشته باشد. می تواند از پنیر استفاده كند. پنیر سدیم زیادی دارد و می توان آن را در آب قرار داد تا نمك خود را از دست بدهد.

پنیر خامه ای كالری بیشتری دارد بنابراین افرادی كه كلسترول بالایی دارند می توانند پنیر خامه ای نخورند. فشار خونی ها باید كمتر پنیر مصرف كنند یعنی روزانه در حدود دو قاشق مرباخوری ولی از نظر ارزش غذایی پنیر كالری بالایی دارد و یك قوطی كبریت پنیر به اندازه یك لیوان شیر و ماست ارزش دارد.

● در قله هرم با شیرینی ها و مواد قندی مواجه می شویم، مصرف این مواد باید چگونه باشد؟

▪ شیرینی ها، مواد قندی، شكر و مربا كمترین ارزش غذایی را دارند و باید محدود مصرف شوند. این مواد قند خون را بالا می برند و از عوامل مستعدكننده بیماری های كلیه هستند.

● مصرف روغن در گروه های سنی مختلف باید چگونه باشد؟

▪ روغن غذای بچه های زیر ۱۲ سال را نباید محدود كرد. در حالی كه برای بزرگسالان باید مصرف روغن محدود شود.

مهمترین نكته این است كه روغن مصرفی باید مایع باشد و كره و روغن جامد را باید از عادات غذایی كنار گذاشت. بچه ها را باید از مصرف نمك پرهیز داد و طوری عادتشان داد تا غذای كم نمك بخورند و از سبزیجات و میوه بیشتری استفاده كنند. الان اكثر بچه ها سبزیجات را نمی پذیرند مادر باید از كودكی سبزی را سر سفره بگذارد تا جزو عادت غذایی بچه اش شود و كم كم به آن علاقه پیدا كند.

● برای هله هوله ها و مصرف آن در كودكان چه نظری دارید؟

▪ از چیپس، پفك و نوشابه باید پرهیز كرد. برای بچه ها آجیل را توصیه می كنم. بچه ها را از خوردن آجیل منع نكنید، ولی نوشابه باعث می شود تا جذب كلسیم پائین برود.

● از چه سنی باید وزن بچه ها را كنترل كرد؟

▪ كنترل وزن مهمترین مسئله است. بعد از سن ۱۵ سالگی باید دختران و پسران دائماً خود را وزن كنند و بدنشان را كنترل كنند.

وقتی مهمترین عامل در سلامتی كنترل وزن است، باید اهمیت خاصی برای آن قائل شویم و از سن ۴۰ سال به بالا باید فشار خون را دائماً كنترل كرد.

انجام آزمایشات سالیانه خون خیلی مهم است تا با شناخت كلسترول و چربی خون از وضعیت بدن مان آگاه شویم.

● چه چیزی در هرم غذایی توصیه نشده، ولی باید به آن توجه داشت؟

▪ پرهیز از نمك و انجام حركات ورزشی در هرم غذایی مورد توجه قرار نگرفته، ولی باید به آن توجه داشت. باید در هفته سه بار ورزش كرد تا در چربی موجود در خون تعادل ایجاد شود.

● مبتلایان به بیماری های كلیوی چند گروه هستند و چگونه باید به لحاظ تغذیه ای بیماری خود را كنترل كنند؟

▪ افراد مبتلا به بیماری های كلیوی به چهار گروه تقسیم می شوند، عده ای كه مدت كوتاهی است متوجه شده اند كه كراتنین شان بالا رفته است و هنوز دیالیز نمی شوند، باید مصرف نمك را محدود كنند.

گروه دیگر افرادی هستند كه به دیالیز رسیده اند و شامل دو گروه دیالیز خونی و دیالیز سفاتی می شوند. گروه بعدی پیوندی ها هستند.

تغذیه برای این گروه هنوز جا نیفتاده است و آنان اطلاعاتی ندارند كه در موارد نارسایی كلیه چه بخورند و چه بكنند.

● رژیم غذایی این چهار گروه با هم فرق دارد؟

▪ بله، در گروه اول افراد باید نمك را تا حد ممكن از غذای خود حذف كنند نمك موجود در غذای آنها در كل یك روز باید حداكثر یك قاشق چایخوری باشد و در پختن غذا به آن نمك اضافه نكنند.

یك سری از این افراد پتاسیم بالایی دارند بنابراین نباید موز، كرفس، گوجه فرنگی، سیب زمینی و.‎/‎/ را مصرف كنند. گروهی دیگر از آنان فسفرشان بالاست كه باید از مصرف حبوبات و آجیل پرهیز كنند. مهم این است كه بیمار را آگاه كنیم تا خودش متوجه شود كه چه كاری انجام دهد و اطلاعات لازم را داشته باشد.

ولی نكته مهم این است كه مهمترین محدودیت در این افراد محدود كردن پروتئین است و آنها نباید به اندازه ای كه افراد معمولی از گوشت یا مرغ استفاده می كنند، از آن استفاده كنند و فرقی هم بین گوشت و مرغ وجود ندارد.

در حقیقت كلیه مثل صافی است از یك صافی اگر آب دائماً عبور كند سوراخ صافی گشاد نخواهد شد ولی اگر چیزی بخواهد غیر از آب یا همراه آب از صافی عبور كند باعث ایجاد فشار به صافی و خراب شدن آن می شود. پروتئین صافی كلیه را دچار مشكل می كند.

بنابراین محدودیت پروتئین خیلی مهم است و مصرف لبنیات و گوشت باید در آنها مورد توجه قرار گیرد.

نمی گویم پروتئین حذف شود بلكه باید كم مصرف شود و به این گروه از افراد براساس احتیاج بدنی شان رژیم غذایی داد، حتی غلات هم پروتئین دارند و تنها چربی است كه پروتئین ندارد.

وقتی پزشك تغذیه دستور داد بیماری باید ۳۰ گرم گوشت مصرف كند، نباید میزان آن بالاتر برود. با تغذیه مناسب می شود جلوی نارسایی كلیه را گرفت این افراد باید مراقب چاقی خود باشند چون چاقی همان طور كه گفته شد به كلیه آسیب می رساند.

● محدودیت كدام گروه بیشتر است؟

▪ دسته سوم و دوم كه دیالیز می شوند، كمتر است. محدودترین افرد به لحاظ تغذیه ای دسته اول هستند. این گروه باید پروتئین روزانه خود را محاسبه كنند زیرا اغلب كم اشتها هستند. در این گروه بدن به خاطر كالری پروتئین را تجزیه می كند و كراتنین بالا می رود و كار كلیه بیشتر می شود. گروه دوم و سوم باید پروتئین شان را كنترل كنند.

ولی یك نكته مشترك بین چهار گروه وجود دارد و آن هم این است كه مصرف نمك را تا حد ممكن كم كنند.

نمك دشمن كلیه است. از طرف دیگر باید در گروه دوم و سوم كه كم اشتها هستند، وعده های غذایی كم حجم وجود داشته باشد و به دفعات غذا بخورند. باید هر یك ساعت و نیم تا دو ساعت توزیع مناسب وعده غذایی انرژی لازم به بدن افراد رسانده شود تا بافت دچار تجزیه نشود.

● پیوندی ها تا چه زمانی باید تغذیه خاصی را رعایت كنند

▪ بعد از پیوند یك ماه اول است كه باید تغذیه شان را مراعات كنند و پس از آن باید حتماً زیر نظر پزشك متخصص قرار گیرند.

این افراد پس از یك ماه باید از مواد پرفسفر استفاده كنند زیرا دیگر دچار نارسایی كلیه نیستند و مصرف شیر باید در آنها بالا برود.

بنابراین یك ماه بعد از پیوند مصرف گوشت زیاد و مصرف چند لیوان شیر در روز به آنها توصیه می شود.

باید توجه داشت مصرف مواد قبل از پیوند و بعد از پیوند برای آنها آزاد است و تنها محدودیت در مصرف نمك است.

این افراد باید از تمام گروه های هرم غذایی مصرف كنند و غلات پرفیبر را مورد توجه قرار دهند ولی قله هرم را كمتر مصرف كنند.

نباید چهار میوه را در یك زمان مصرف كنند چون قندشان بالا می رود، بلكه باید در وعده های غذایی آن را تقسیم كرده و در وعده های كم حجم و با فاصله های كوتاه قرار دهند.
سمیه صیادی فر

مطالب داغ امروز :

دستگاه بخور

دستگاههای بخور، با ایجاد رطوبت ، می توانند از خشکی پوست بدن و مخاط بینی …

چه عواملی سبب گلو درد شوند؟

گلو درد از علائم بسیاری از بیماریهای شایع می باشد. عفونتهائی که علت اکثریت موارد …