پزشکان بدون مرز درمان
خانه / محیط زیست / ارتش سبز، حافظ لایه ازن
مجله پزشکی

ارتش سبز، حافظ لایه ازن

ارتش سبز، حافظ لایه ازن
كشورهای در حال توسعه، بر اساس مصوبات پروتكل مونترال، حدود ۹۰ درصد از كل مصرف و تولید فریون‌ها و هالن‌ها را به عنوان مواد اصلی تحت كنترل پروتكل حذف كرده‌اند. با این حال و علی رغم دستاورد‌های چشمگیر پروتكل برای حذف مواد مخرب لایه ازن و حفاظت از لایه ازن كره زمین، بر اساس گزارش‌های موجود برخی از این مواد در صنایع و تسهیلات دفاعی و نظامی به‌عنوان مصارف حساس مورد استفاده قرار می‌گیرند و با وجود این كه امروزه تاسیسات و تجهیزات نظامی جدید فاقد فریون‌ها و هالن‌ها هستند، اما استفاده از این مواد برای تعمیر و پشتیبانی از سیستم‌ها و تجهیزات قدیمی مبتنی بر این مواد همچنان ادامه دارد.بر این اساس نظام دفاعی كشورها علاوه بر وظیفه دفاع از مرزها و حفاظت از یكپارچگی كشور در زمان جنگ، وظیفه مهم دیگری نیز برای دفاع و صیانت از امنیت كشور در مقابل نابسامانی‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ناشی از تخریب محیط زیست و كاهش دسترسی به منابع زیستی را نیز در زمان صلح عهده‌دار هستند كه در این زمینه ارتش سبز رویكرد برنامه محیط زیست سازمان ملل است كه به عنوان رهیافت به كشورها ارائه می‌شود.
در چارچوب مقررات پروتكل مونترال، ایران در گروه كشور‌های مشمول ماده ۵ پروتكل قرار داشته و سرانه مصرف فریون‌ها و هالن‌ها در آن كمتر از ۳۰۰ گرم است. مواد مخرب لایه ازن در ایران تولید نشده و مقادیر مورد نیاز برای مصرف این مواد در داخل كشور از طریق واردات از سایر كشور‌های عضو پروتكل تامین می‌شود. هدف عمده و اصلی از اجرای برنامه‌های پروتكل مونترال در ایران كاهش تدریجی مصرف و واردات مواد مخرب لایه ازن و حذف فیزیكی این مواد از چرخه مصرف در بخش‌های مختلف و مصرف‌كنندگان نهایی بوده است. مواد مخرب لایه ازن در ایران شامل فریون‌ها، هالن‌ها، حلال‌های تتراكلرید كربن و تری كلرواتان، متیل بروماید و هیدروكلروفلوروكربن‌ها هستند كه در طیف گسترده‌ای از واحد‌های صنعتی و خدماتی شامل صنایع تولید و مونتاژ سیستم‌های سرمایشی (یخچال‌های خانگی، تجاری و صنعتی)، اسفنج‌سازی، تعمیرگاه‌های یخچال و كولر خودرو، سردخانه‌ها، چیلرها، صنایع الكترونیك، فلزی، شیمیایی، نساجی، مواد غذایی، خودروسازی، دارویی و ‌بخش كشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
كشور ایران، به‌عنوان یكی از اعضای پروتكل مونترال، تاكنون با جذب بیش از ۶۵ میلیون دلار اعتبار بین‌المللی و اجرای پروژه‌های انتقال فناوری در واحد‌های مصرف‌كننده مواد مخرب لایه ازن موفق به حذف حدود ۶ هزار و ۷۰۰ تن مواد مخرب لایه ازن شده است.
در سطح بین‌المللی، پروتكل مونترال به عنوان یكی از موفق‌ترین پیمان‌نامه‌های بین‌المللی زیست‌محیطی محسوب می‌شود. تحت این پروتكل، تاكنون با تخصیص و صرف حدود ۲ میلیارد دلار كمك‌های مالی از جانب كشور‌های توسعه یافته به كشور‌های در حال توسعه، حدود ۹۰ درصد از كل مصرف و تولید فریون‌ها و هالن‌ها به عنوان مواد اصلی تحت كنترل پروتكل در كشور‌های در حال توسعه حذف شده است.
با این حال و باوجود دستاورد‌های چشمگیر پروتكل برای حذف مواد مخرب لایه ازن و حفاظت آن، بر اساس گزارش‌های موجود برخی از این مواد در صنایع و تسهیلات دفاعی و نظامی به عنوان مصارف حساس مورد استفاده قرار می‌گیرند. با وجود این كه امروزه تاسیسات و تجهیزات نظامی جدید فاقد فریون‌ها و هالن‌ها هستند، اما استفاده از این مواد برای تعمیر و پشتیبانی از سیستم‌ها و تجهیزات قدیمی مبتنی بر این مواد همچنان ادامه دارد.
● مواد مخرب لایه ازن در صنایع دفاعی
بر اساس مستندات دفتر حفاظت لایه ازن سازمان حفاظت محیط زیست، بررسی‌ها نشان داده است فریون‌ها به عنوان مواد سرمایشی در سیستم‌های خنك‌كننده و تهویه مطبوع تاسیسات دفاعی از قبیل سیستم‌های تسلیحات نظامی، پادگان‌ها و ساختمان‌های اداری، تاسیسات مخابرات و ارتباطات استفاده می‌شوند. هالن‌ها به‌عنوان مواد اطفای حریق در نیروی زمینی، دریایی و هوایی بویژه برای حفاظت نیروها و كادر نظامی در سخت افزار‌های نظامی مانند هواپیما، كشتی و تانك‌ها استفاده شده و حلال‌ها به عنوان پاك‌كننده در صنایع نظامی وهیدروكلروفلوروكربن‌ها به عنوان یكی دیگر از مواد مخرب لایه ازن به عنوان ماده سرمایشی در سیستم‌های خنك‌كننده و بعنوان عامل پف‌دهنده در تعمیر و نگهداری سیستم‌های عایق‌بندی و به عنوان حلال در برخی كاربرد‌های خاص در تاسیسات و تجهیزات نظامی كاربرد دارند.
توجه به مدیریت مواد و تركیبات مضر برای محیط زیست از آن‌رو اهمیت دارد كه در بسیاری از موارد تاثیرات سوء ناشی از كاربرد این مواد نه تنها باعث تخریب محیط زیست پیرامون ما می‌شود، بلكه به صورت غیرمستقیم بر نظام‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی كشور‌ها نیز تاثیر سوء می‌گذارد. از جمله تاثیرات سوءاجتماعی، اقتصادی و سیاسی ناشی از تغییرات آب و هوایی، افزایش نرخ مهاجرت از كشور‌های آسیب‌دیده به سایر كشور‌هاست كه عامل اصلی بسیاری از نا‌امنی‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در كشور‌های پذیرنده این دسته از مهاجران بوده است.
● پدافند عامل و غیرعامل
در عین حال توجه به این نكته نیز حائز اهمیت است كه با تبدیل و جایگزینی سیستم‌های مبتنی بر مواد مخرب لایه ازن در بخش‌های صنعتی و خدماتی غیر نظامی، بسیاری از تاسیسات و تجهیزات نظامی و دفاعی بویژه در بخش غیر عملیاتی (پدافند غیرعامل) نیز به سیستم‌های عاری از مواد مخرب لایه ازن تبدیل شده، اما فرآیند تبدیل و جایگزینی هنوز در بخش دفاعی و نظامی تكمیل نشده است.
اكنون بسیاری از نهاد‌های دفاعی و نظامی در سراسر دنیا اقداماتی را برای اتخاذ و اجرای سیستم‌های مدیریتی مناسب برای كاهش و حذف مواد مخرب لایه ازن انجام داده‌اند. هدف از این اقدامات در درجه اول تضمین موجودی (ذخایر) مواد مخرب لایه ازن در صنایع و تاسیسات نظامی و دفاعی برای عملیات پدافند عامل است. در مواردی كه جایگزین مناسبی برای مواد مخرب لایه ازن وجود نداشته است، این مواد از بخش پدافند غیرعامل (غیر عملیاتی) جمع‌آوری و جهت استفاده در بخش پدافند عامل (عملیاتی) ذخیره شده است. این ذخایر بانك مواد مخرب لایه ازن نامیده می‌شوند. در گزارش سال ۲۰۰۸ كمیته ارزیابی تكنولوژیك و اقتصادی پروتكل مونترال، موارد عمده كاربرد مواد مخرب لایه ازن در تسلیحات نظامی را مشخص كرده است. این كاربرد‌ها می‌توانند به عنوان اولویت‌های اصلی در برنامه مدیریت حذف مواد مخرب لایه ازن در صنایع و تاسیسات نظامی و دفاعی مد‌نظر قرار گیرند.
● كاربرد فریون‌ها در صنایع نظامی
بر اساس مستندات دفتر حفاظت لایه ازن سازمان حفاظت محیط زیست، فریون‌ها یا مواد مخرب لایه ازن (CFCs) عمدتا در سیستم‌های خنك‌كننده (سرمایشی) و بویژه در سیستم‌های تهویه مطبوع كشتی‌ها و تاسیسات قدیمی نظامی مورد استفاده قرار می‌گیرند. كاربرد فریون‌ها در برخی از تجهیزات نظامی دریایی مانند كشتی‌ها و زیر دریایی‌ها همچنان ادامه دارد. چرا كه سیستم‌های سرمایشی در این قبیل تجهیزات به نحوی طراحی شده‌اند كه فقط امكان استفاده از نوع مشخصی از مواد مخرب لایه ازن (فریون‌ها) را فراهم می‌سازند. ابعاد و احجام این قبیل تاسیسات خنك‌كننده متناسب با نیازهای خاص تجهیزات نظامی طراحی‌شده و ممكن است با جایگزینی فریون‌ها برخی مشخصات تجهیزات نظامی مانند ویژگی اكوستیك آنها تغییر بكند. در برخی موارد جایگزینی فریون‌ها در تجهیزات نظامی بسیار پرهزینه بوده و از این نقطه نظر هزینه عاملی محدود كننده محسوب می‌شود.
هالن‌ها (۱۲۱۱، ۱۳۰۱ و ۲۴۰۲) در تاسیسات اطفای حریق بویژه در داخل تجهیزات زرهی، هواپیماهای نظامی چند موتوره، تجهیزات زرهی دریایی و از این قبیل مورد استفاده قرار می‌گیرند. بر همین اساس انتقال فناوری در صنایع دفاعی و نظامی به منظور فراهم‌سازی زمینه‌های استفاده از جایگزین‌های هالن‌ها و احداث تاسیسات جمع‌آوری، بازیافت و استفاده مجدد از هالن‌های بازیافتی حائز اهمیت است. توجه به این موضوع بویژه با در نظر گرفتن كاهش دسترسی به هالن‌ها در بازار جهانی و ضرورت استفاده از مواد اطفای حریق غیر مخرب لایه ازن در تاسیسات و تجهیزات نظامی در بخش عملیاتی (پدافند عامل) از درجه اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
ایران، تاكنون با جذب بیش از ۶۵ میلیون دلار اعتبار بین‌المللی موفق به حذف حدود ۶ هزار و ۷۰۰ تن مواد مخرب لایه ازن شده استعلاوه بر این موارد، مقادیری از برخی مواد مخرب لایه ازن نیز به عنوان حلال در بخشی از صنایع نظامی مورد استفاده قرار می‌گیرد كه اطلاعات بسیار اندكی در این زمینه موجود است.
در منطقه آسیا و اقیانوسیه كشور‌های هند، اندونزی، ایران، مالزی، پاكستان و تایلند دارای سیستم مدیریت جمع‌آوری و بازیافت و ذخیره هالن و تاسیسات بانك هالن هستند. از این رو تقویت این قبیل تاسیسات برای استفاده از هالن‌های بازیافتی در دیگر بخش‌های حساس مانند صنایع و تجهیزات نظامی و دفاعی اهمیت بسیار بالایی دارد.
به دنبال كارگاه‌های آموزشی برگزار شده در بیانیه نهایی نشست ۲۰ اعضای پروتكل مونترال كه در اكتبر ۲۰۰۸ در شهر دوحه قطر برگزار شد، اعلام شد نیرو‌های دفاعی و نظامی كشور‌های عضو پروتكل با همكاری دولت‌ها و برنامه محیط زیست سازمانمللمتحد در اجرای برنامه‌های حفاظت از لایه ازن و حل بحران گرمایش جهانی مشاركت فعال داشته باشند.
با در نظر گرفتن این پیشرفت‌ها در زمینه مدیریت حذف مواد مخرب لایه ازن در بخش دفاعی و نظامی و با استفاده از تجربیات آخرین كارگاه آموزشی كه در كشور هند به همین منظور برگزار شد، پیشنهاد شد یك كارگاه آموزشی دو روزه در سطح منطقه‌ای با موضوع حذف مواد مخرب لایه ازن در كاربرد‌های دفاعی و نظامی برگزار شود. كشور سریلانكا در روزهای ۲۷ و ۲۸ فروردین میزبانی این كارگاه را در شهر كلمبو عهده‌دار شد كه ایران نیز در آن حضور داشت.
● آخرین تصمیمات پروتكل مونترال
در این نشست كشورهای عضو پروتكل مونترال به منظور حذف مواد مخرب لایه ازن در صنایع دفاعی، تصمیمات و پیشنهاداتی اخذ شد كه با توجه به وجود همكاری‌های بین‌المللی بین وزارتخانه‌های دفاع كشور‌های منطقه و نظر به این‌كه وظیفه اصلی نیرو‌های نظامی و دفاعی هر كشور دفاع از امنیت ملی و یكپارچگی كشور در مقابل تهدید‌های خارجی و داخلی می‌باشد، نیرو‌های دفاعی كشور‌ها باید آمادگی لازم را برای دفاع از خطرات نظامی (دخالت‌های خارجی) و حفظ امنیت داخلی (در مقابل ناامنی‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی ناشی از تخریب محیط زیست و منابع طبیعی كشور‌ها از قبیل مهاجران زیست محیطی كه آسیب‌های ناشی از آن به اندازه تهدید‌های نظامی برای امنیت كشور‌ها خطرآفرین است) كسب كنند. با توجه به بهره‌مندی نیرو‌های دفاعی و نظامی از استعداد‌ها و توانمندی‌های فنی، برقراری ارتباط، ایجاد انگیزش و جلب مشاركت در نیرو‌های نظامی و دفاعی كشور‌های منطقه می‌تواند زمینه مناسبی را برای مدیریت مسائل زیست محیطی فراهم كنند.
● همكاری‌های بین‌المللی
همچنین وبگاه مربوط به تجارت هالن كه در حال حاضر با برنامه ازن بخش تكنولوژی، صنعت و اقتصاد برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد اداره می‌شود، پایگاه اطلاعاتی مفیدی است كه نیرو‌های نظامی می‌توانند با مراجعه به آن، اطلاعات كافی در زمینه منابع تامین هالن مورد نیاز خود را در مصارف حساس كسب كنند. مقرر شد برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد جزییات مربوط به نحوه استفاده از این بانك اطلاعاتی را همراه با تسهیلات لازم در اختیار شركت‌كنندگان قرار دهد.
● آموزش و ظرفیت‌سازی
در این زمینه از برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد درخواست شد تا تسهیلات و كمك‌های لازم را در زمینه برقراری ارتباط بین وزارتخانه‌های دفاع و سازمان‌های متولی محیط زیست كشور‌ها به منظور تبادل اطلاعات درباره بانك مواد مخرب لایه ازن و فناوری‌های جایگزینی ارائه كنند.
پیشنهاد شد وزارتخانه‌های دفاع در مجموعه تشكیلاتی خود واحدی را به عنوان مسوول هماهنگی و برقراری و حفظ ارتباط با سازمان‌های محیط زیست تعیین و ایجاد كنند. با این كه ایجاد و راهبری چنین واحدی ممكن است بسته به نظام‌های مدیریت كشور‌ها متفاوت باشد، ولی شبكه ایجاد شده در هلند (DEFNET) می‌تواند به عنوان مدلی در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد.
برقراری ارتباط بین ۳ نیروی زمینی، هوایی و دریایی از مهم‌ترین و كارآمدترین راه‌حل‌ها برای تبادل اطلاعات و همكاری ۳ نیرو در راستای مدیریت مواد مخرب لایه ازن است.

حمیده سادات هاشمی
گزارش : روزنامه اعتماد (www.etemaad.ir)

مطالب داغ امروز :

تیک عصبی

بسیاری از افراد پس از گذراندن یک دوره چند ماهه پراسترس در زندگی‌، دچار تیک‌های …

چرا جوانان علاقه ای به ازدواج ندارند؟

چرا جوانان امروزی علاقه ای به ازدواج از خود نشان نمیدهند علت این امر چیست …