پزشکان بدون مرز درمان
خبر فوری
خانه / روانشناسي / خواب هاي آشفته
مجله پزشکی

خواب هاي آشفته

خواب هاي آشفته

 

تصويراول
    بي خوابي آمد. افكار خاكستري با تيرگي شب گره خورد. سقف خانه از تحمل خيرگي نگاهش خسته شد.
    صدايي آمد. مي دانست سرانجام كسي مي آيد. «تپانچه» زيربالش بود، از خيلي وقت پيش.
    سايه اي عبور كرد. بيمناك شد. چرك گوشه پلك بر بيداري خواب نيمه كاره نشست.
    – سايه را بزن!
    اين فرياد ناشناس درون بود.
    سايه را زد.
    سايه اي ديگر آمد، سايه اي كوچكتر.
    سايه را بزن…
    سايه را زد. صداي شيون بلندشد.
    اما، سايه ها دزد نبودند، براي بردن جان و مال او نيامده بودند. سايه اول زني و سايه كوچك تر فرزندش بود.
    زن آمده بود تا ليواني آب بردارد كه جان داد، كودك زنده ماند. با پدري روان پريش و داراي «اختلال خواب»!
    اين را روانپزشكي قانوني كشور تأييد كرد، ده سال پيش…
    تصوير دوم
    مه و كولاك جاده را پشت سر گذاشتند. سه فرزند روي صندلي عقب و همسر در كنارش همسفر تونل هاي تودرتوي جاده چالوس بودند.
    – «چيزي تا صبح نمانده برو!»
    اين را همسر گفت.
    «خواب جلوي چشمانم را گرفته، نمي توانم برانم. بگذار گوشه اي بايستم و استراحت كنم.»
    صداي خميازه هايش در سكوت خواب بچه ها مي پيچيد كه همسر گفت: «برو تا زودتر برسيم.»
    مرد با چشمان بسته مي رفت. انگار صدسال بي خوابي كشيده بود، رفت و رفت اما نه درجاده، نه در راه رسيدن، رفت در دل آهن پاره هاي ماشيني بزرگتر كه همه ذوق رسيدن را با طعم تلخ مرگ در كام خود فروبرد.
    علت تصادف، خواب آلودگي هنگام رانندگي است.
    اين را پليس راه اعلام كرد. شش سال پيش، و هنوز هم اعلام مي كند، هرچند دقيقه يك بار!
    تصوير سوم
    بي خوابي شب هاي امتحان و كنكور را خدا نصيب گرگ بيابان هم نكند.
    تصوير چهارم
    بدترين و سخت ترين روزهاي زندگي ام، وقتي بود كه شب قبل شيفت كاري داشتم.
    پزشكان، پرستاران، آتش نشانان، مأموران پليس، خبرنگاران، كارگران و رانندگان عمدتاً اين را مي گويند.
    تصوير خواب
    و تصوير ديگر راز معماي چندهزار ساله خواب آدميان است كه اختلال در آن اين گونه آنان را به ورطه نابودي مي كشاند.
    دكتر مهدي صابري، متخصص اعصاب و روان، عضو هيأت علمي و رئيس بخش روانپزشكي سازمان پزشكي قانوني كشور در تشريح اين تصويرها خواب را داراي دو مرحله عميق و غيرعميق مي داند. شرايطي كه فرد هوشياري و ارتباط با واقعيت ها را ازدست مي دهد. سطح هوشياري در خواب عميق آنقدر كم است كه تمام اختلال ها و مشكل هاي قانوني آدميان درآن حالت رخ مي دهد.
    راه رفتن در خواب، نداشتن هوشياري كامل در ابتداي بيداري از خواب و ناآشنا به نظرآمدن محيط ازجمله اين اختلال ها است.
    اين متخصص اعصاب و روان مرحله «رم» (Rem) خواب را تصوير هوشياري نزديك به مرحله بيداري و (nRem) را مرحله عميق خواب مي داند.
    درحالت هوشياري نزديك به مرحله بيداري، تنفس و ضربان قلب و نبض تندتر از شرايط بيداري كامل است.
    اما در مرحله عميق خواب (مرحله رؤيا ديدن) افراد دچار اختلال خواب، راه مي روند، حرف مي زنند و ممكن است درگير بيماري هايي همانند صرع و حالت تشنج شوند.
    صابري ادامه مي دهد: « خواب هاي بد، اضطراب، فشار و استرس هاي روزانه، مي تواند در هنگام خوابيدن ضميرناخودآگاه افراد را دچار ترس كند.
    برداشته شدن كنترل ارادي و كابوس ديدن، نتيجه تجارب ناخوشايند روزانه است.
    به طور كلي، خواب، راحتي اساسي براي رفع خستگي هاي جسمي و رواني بوده و اختلال درآن مي تواند فرداي پرتنشي براي افراد به وجود آورد.
    «وقتي از خواب بيدار مي شوم خيلي عصبي هستم. حتي نزديك ترين افراد خانواده و دوستانم دلشان نمي خواهد نزديكم بيايند، بايد چند ساعت از بيداري ام بگذرد تا آرام شوم.»
    اين گفته بسياري از مردم دنياست.
    رئيس بخش روانپزشكي سازمان پزشكي قانوني در اين باره مي گويد: «خواب بايد در زمان مناسبي كه فرد كاملاً خسته است اتفاق بيفتد. بيداري اجباري، نامناسب بودن محيط آزار روحي ناشي از نور، صدا و ناآرامي در اطراف موجب بروز اختلال در خواب طبيعي مي شود.
    بنابراين خستگي و روان پريشي، آرامش سيستم عصبي و عضلاني (جسمي و فيزيكي و رواني) انسان ها را برهم مي زند. پس، نداشتن خواب كافي شبانه افراد را سخت عصبي مي كند.
    همچنين احساس خستگي بيش از اندازه، تحريك پذيري، نداشتن تمركز و استرس هاي روزانه پيامد خواب نامطلوب به شمار مي رود.»
    «عادت دارم بعد از خوردن غذا حتماً بخوابم، اگر نخوابم ديوانه مي شوم.»
    دكتر صابري درباره اين گونه اظهارات مردم مي گويد: خواب هاي بعد از غذا، كار، تحصيل و غيره كاملاً جنبه عادتي دارند و با رفتار جديد بدن به ساعت هاي خاص خواب كنار مي آيد.
    او براي افراد «عادي» ۶ تا ۸ ساعت خواب شبانه روزي را طبيعي، زير ۵ ساعت خواب را كم خوابي و بيش از ۹ ساعت خواب را پرخوابي اعلام مي كند.
    وي دردهاي عصبي، حالت هاي روان پريشي، اضطراب و افسردگي بسياري از انسان ها را ناشي از كم خوابي مي داند.
    خواب ديدن
    « من هر شب خواب مي بينم…»
    «من اصلاً خواب نمي بينم…»
    اين روانپزشك خواب نديدن مطلق افراد را رد كرده و مي افزايد: «كم تحركي و خسته نشدن مي تواند مانع خواب ديدن افراد شود.
    مكان و زمان صحيح و معمول، استراحت مناسب ستون فقرات، سروگردن، انديشيدن به مشكلات و يادآوري آنها افزون بر دوري يا نزديكي اضطراب هاي خاص مي تواند در خوب يا بدخوابيدن و ديدن و نديدن خواب (رؤيا و كابوس) آدميان مؤثر باشند.»
    وي ادامه داد: «بهانه هاي روان پريشي و اختلال خواب در بسياري از موارد مورد سوءاستفاده قاتلان و ديگر مجرمان قرارمي گيرد. از همين رو ظرافت كار تشخيص روانپزشكان و روانشناسان تنها راه تشخيص تظاهر و واقعيت اين نوع اختلال ها است.»
    تعدادي از مردم «خواب گردي» مي كنند و به گفته دكتر صابري اين اختلال نيز در صورت شناخته نشدن مي تواند عواقب وخيمي به دنبال داشته باشد.
    همان گونه كه چندي پيش و بعد از مشكلي كه در يكي از جاده هاي كشور به وجود آمد، مرد «خواب گردي» شبانه در ميان مسافران در راه مانده شروع به گردش كرد و به اتهام سرقت موردحمله سايرين قرارگرفت!
    تيپ هاي جغد و چكاوك
    «بچه ام مثل «جغد» است. شب ها خواب ندارد، روزها مي خوابد.»
    «برعكس پسر بزرگ من مثل «چكاوك» است صبح خيلي زود از خواب بيدار مي شود و مثل مرغ سر شب به خواب مي رود.»
    اين ها شكوه هاي گاه و بي گاه بسياري از مردم است.
    دكتر «الهام شيرازي» فوق تخصص روانپزشكي كودكان و نوجوانان در اين باره مي گويد: «خواب آدميان واقعاً به دو دسته «جغد» و «چكاوك» تقسيم بندي مي شود.
    مغز تعدادي از افراد مانند چكاوك ، صبح هاي زود فعال است و برخي ديگر ترجيح مي دهند كارهاي خود را در سكوت شب انجام دهند.
    به اعتقاد استاديار دانشگاه علوم پزشكي ايران و مركز تحقيقات بهداشت و روان نمي توان درباره تمام انسان ها قانوني كلي صادركرد، زيرا هردوگروه در صورت طبيعي بودن اعمال و رفتار، انسان هايي عادي محسوب مي شوند.
    «صداي گريه نوزاد همسايه، آرامش شبانه خانواده ما را گرفته است.»
    اين واژه هاي كنار هم چيده شده، اعتراض قديمي اطرافيان تمام كوچولوها است.
    دكتر شيرازي، در اين باره مي گويد: «دوره هاي خواب عميق و غيرعميق در افراد عادي هر ۹۰ دقيقه يك بار و به نسبت ۲۰ به ۸۰ درصد تغيير مي كند.
    اما اين تحول در نوزادان نصف به نصف است. يعني فرزندان كوچولو مراحل چهارگانه و طبيعي خواب را ندارند و تا ۶ ماهگي به دليل ناهماهنگي خواب خود و والدين، مشكلاتي براي آنان به وجود مي آورند.»
    وي براي نوزادان تازه متولدشده ۱۶ ساعت خواب و نوزادان ۶ ماهه (ابتداي تولد) ۱۴ ساعت خواب را مناسب مي داند.
    او تأكيد مي كند: «كودكان تا ۲ سالگي به ۱۳ ساعت خواب نيازدارند و تا پايان دوره دبستان مانند ساير اعضاي خانواده مي خوابند.»
    دنياي جدي خواب
    توجه به خواب از اواسط دهه ۸۰ ميلادي و با بررسي هاي فيزيولوژي انسان ها در خواب، پديدآمد و هنوز هم تعدادزيادي از مردم اطلاع چنداني از دنياي خواب و تفاوت هاي آن با لحظه هاي بيداري ندارند.
    در اين ميان، بيماران مبتلا به فشارخون ۴۰درصد و مردم عادي ۲ تا ۴ درصد اختلال خواب دارند. حدود ۲۰ درصد تصادف هاي رانندگي نيز به دليل خواب آلودگي رانندگان رخ مي دهد.
    اين درحالي است كه براساس تحقيقات انجام شده، افسردگي، پركاري تيروئيد، اضطراب ناشي از استرس، مشكلات جنسي (ناتواني جنسي)، انواع آلرژي و خس خس هاي قفسه سينه مي تواند ريشه هاي كم خوابي و بي خوابي ها باشد.
    به گفته دكتر شيرازي، درصد افسردگي افراد پرخواب معمولاً بيش از كم خواب ها است.
    همچنين انسان هاي دچار كم خوابي هاي مفرط بيش از سايرين از «كوره درمي روند» و به شكل بيمارگونه اي خلق شان تنگ است. بنابراين ارتباط تنگاتنگي ميان خواب و رفتار افراد جامعه وجوددارد.
    وي مي گويد: «نوارخواب شب تا صبح بسياري از بيماران دچار اختلال خواب، نشان از كمبود اكسيژن افراد دارد. به طوري كه مشكلات تنفسي (خرخر) گاه خواب انسان را تا ۵۰ بار دچار اختلال مي كند بي آن كه اين تغييرات به شكل محسوس ظاهر شود.
    از همين رو بازسازي نشدن انرژي مغز پرخاشگري، كم حوصلگي، خلق پائين، كم تحملي، كم تمركزي و خستگي هاي ذهني را به وجود مي آورد.»
    چرت هاي گاه و بي گاه
    «پدرم در هر ساعت شبانه روز كه اراده كند مي تواند چرت بزند و به خواب عميق فروبرود.»
    اين حرف بسياري از آدم هايي است كه اطرافيان خود را درطول روز، پشت ميز و صندلي كار و كلاس، روي صندلي مترو، اتوبوس و تاكسي درحال «چرت» زدن مي بينند.
    اما به عقيده استاديار دانشگاه علوم پزشكي ايران يك فرد عادي نبايد در طول روز چرت بزند.
    او با استناد به تحقيقات انجام شده ادامه مي دهد: «خيلي وقت ها تصادف هاي رانندگي به دليل كافي نبودن خواب شبانه ناشي از مشكلات تنفسي و مصرف موادغذايي نامناسب درطول روز اتفاق مي افتد.
    همچنين انواع موادغذايي مانند ماست، سير، پياز (خواب آورها) و قهوه (بي خواب كننده ها) مي توانند مانند واسطه هاي شيميايي مغز عمل كرده و درخواب و بيداري افراد تأثيرگذار باشند.
    به اعتقاد دكتر «شيرازي» سرنخ هاي بيروني در خواب انسان ها نقش مهمي بازي مي كنند. بنابراين بهتر است افراد (بويژه شاغلان) بدن خود را به يك ساعت خواب و استراحت يكسان عادت دهند زيرا زياد خوابيدن در روزهاي تعطيل سلامت بدن را به خطر مي اندازد.
    «همسرم پرستار است و به همان اندازه كه براي بيماران دلسوزي مي كند براي ما بدخلقي دارد.»
    و اين واقعيت تلخ زندگي پرستاران و روي ديگر سكه زندگي بسياري از مشاغل داراي شب كاري به شمار مي رود.
    شيرازي با تأكيد بر اشتباه هاي جبران ناپذير تقسيم شيفت هاي كاري شبانه مي گويد: «براي افزايش كارايي و كاهش اشتباه كاري تمام شاغلان به ۸ ساعت كار روزانه در ۵ روز كاري نياز دارند.
    بنابراين طبق پژوهش هاي انجام شده، شيفت هاي شبانه بايد طوري تقسيم شوند كه تحمل كشيك هاي شبانه براي افراد قابل پذيرش باشد.
    حال آن كه هنوز توقعات بي جا و خارج از توان آدميان در مشاغلي همچون پزشكي، پرستاري، رانندگي، نگهباني و غيره در كشورمان وجوددارد.
    از سوي ديگر براساس نتايج تحقيقات، افت هاي تحصيلي بويژه در دوران راهنمايي و دبيرستان همواره با اختلال هاي خواب همراه است.
    شب هاي امتحان شلوغي افكار، درد و خستگي، بدخوابي و بي خوابي تصوير آشفته شبانه اي را مي سازند كه ممكن است تداوم آن منجر به بيماري هاي قلبي شود.
    اما در اين تصوير «نور» معنايي ندارد زيرا به گفته دانشمندان خوابيدن در كنار «نور» جسم را هم دچار آسيب جدي مي كند.
    تصوير آخر
    «صداي زمزمه اي دل شب را آرام مي كرد. دست بر آسمان برده و زيرلب دعا مي خواند. دلش قرارگرفت، خوابش برد، خوابي راحت و بي دغدغه.»
    و اين تصوير شفافي است. زيرا به اعتقاد روانشناسان و روانپزشكان «دعا و نيايش» ترشح هورمون هاي ترس و اضطراب را در افراد كاهش داده و در هر موقعيتي آدميان را به آرامش مي رساند.

مطالب داغ امروز :

استفاده از روش های طبیعی برای درمان اضطراب

پول، کار، بچه ها، زندگی عشقی، خانواده، مدرسه، و خیلی چیزهای دیگر در جهان وجود …

نوجوان افسردگی

با آغاز نوجوانی، علاوه بر تغییرات جسمی و بروز علایم ظاهری، روح و روان نوجوان …