متخصصان نسبت به مصرف خودسرانه وطولانی مدت داروهای مسکن هشدار می دهند

متخصصان نسبت به مصرف خودسرانه وطولانی مدت داروهای مسکن هشدار می دهند .

به کارگیری وسایل مدرن در زندگی روزمره یا محل کار باعث کاهش میزان فعالیت و کم تحرکی افراد شده است. این عامل در کنار نداشتن تغذیه مناسب و ورزش، موجب بروز دردهایی مزمن می شود که افراد را به جای تغییر دادن برنامه های روزانه و تمرین های ورزشی به سوی خوردن داروهای مسکن می کشاند.
میزان مصرف داروهای مسکن در میان مردم جهان بالا است. در کشور ما نیز با توجه به این که مردم خودبه خود آشنایی بیشتری با این دسته از داروها پیدا کرده اند، خودسرانه و با کوچک ترین نشانه ای از درد به داروخانه مراجعه کرده و از آن استفاده می کنند. دکتر منظومه شمسی میمندی، داروساز و عضو هیأت علمی دانشگاه کرمان، درمان درد را یکی از اولین وظایف پزشک و داروساز می داند و می گوید: تسکین درد، مهم ترین حقوق هر بیماری است ولی استفاده نادرست و نابجا از داروها نیز می تواند خطرناک باشد بطوری که مصرف زیاد برخی از مسکن ها باعث رقیق شدن خون و خونریزی می شود.
● انواع داروهای مسکن
وی در معرفی این دسته از داروها می گوید: یک دسته از داروهای مسکن را ضدالتهاب های غیراستروئیدی تشکیل می دهند که به انواع قوی و ضعیف تقسیم می شوند.
داروهایی مانند ایندومتاسین و دیکلوفناک از انواع قوی تر و استامینوفن، آسپیرین و مفنامیک اسید از انواع ضعیف آن هستند که عوارض جانبی آنها نیز متفاوت است.
دسته دیگر از انواع مسکن ها، ضدالتهاب های استروئیدی هستند که کورتون نام دارند و در شرایطی مانند التهاب و درد شدید تجویز می شوند مانند بتامتازون. گروه دیگر ضددردهای مخدر نام دارند که شامل مرفین و کدئین هستند. کدئین نیز یک ماده مخدر است که برای تخفیف درد روی سیستم اعصاب مرکزی یعنی مغز و نخاع اثر کرده و درد را کاهش می دهد. این گروه از داروها به دلیل جلوگیری از تولید پروستاگلاندین ها سبب کاهش درد می شوند.
پروستاگلاندین ها موادی هستند که بطور طبیعی در بدن وجود دارند و سبب تحریک انتهای اعصاب و به وجود آمدن احساس درد در انسان می شوند.
دکتر سیف الرضا شهابی، مسئول روابط عمومی انجمن داروسازان ایران، به دلیل وجود عوارض جانبی زیاد در مسکن ها توصیه می کند مردم تا حد امکان از مصرف داروهای مسکن خودداری کنند و در موارد شدید نیز با تجویز پزشک از آن استفاده کنند. وی از عوارض جانبی داروهای مسکن، زخم معده و نارسایی کلیه را معرفی می کند و می گوید: برای کاهش عوارض ناشی از آنها، باید از استفاده طولانی مدت مسکن ها خودداری کرد و هنگام مصرف آنها را با معده خالی نخورد. همچنین لازم است آب و یا آشامیدنی های زیادی با آنها نوشید تا در کلیه ها رسوب نکرده و بطور کامل از طریق ادرار دفع شوند.
دکتر شهابی، مصرف داروهای خوراکی مسکن را برای افرادی که از بیماری زخم معده رنج می برند، مضر می داند و می گوید: این دسته از داروها بر مخاط معده تأثیر می گذارند و باعث تشدید زخم در معده می شوند بنابراین توصیه می شود در صورت لزوم از انواع تزریقی آنها استفاده شود.
● تداخل دارویی
داروهای مسکن نیز ممکن است با برخی از داروها تداخل داشته باشد و سبب بروز برخی از واکنش های شدید در بدن شوند. حتی مصرف برخی از غذاها و نوشیدنی ها نیز سبب بروز چنین واکنشی می شود بنابراین با خواندن راهنمای استفاده از دارو و مشورت با پزشک می توان این واکنش را به کمترین میزان ممکن رسانید. دکتر میمندی در این مورد می افزاید: تداخل بین داروها می تواند باعث بروز عوارض خفیف، شدید و حتی مرگ شود. پس از آن که تزریق داروهایی مانند دیکلوفناک و پیروکسیکام به دلیل مشاهده چند مورد فلج، ممنوع شد، داروهای جدیدی به بازار آمد. یکی از آنها ترامادول است که ضددرد و شبه مخدری است که برای دردهای شدید و حتی میگرن استفاده می شود. در صورتی که این دارو بدون تجویز و مشورت پزشک استفاده شود، ممکن است عوارض جانبی خطرناکی داشته باشد. به عنوان مثال دیده شده است اگر فردی همزمان با مصرف ترامادول از داروهای ضدافسردگی مانند فلوکساتین نیز استفاده کند امکان بروز تشنج و حتی مرگ در او وجود دارد.
● مسمومیت
استفاده طولانی مدت و بیش از نیاز بدن از هر دارویی از جمله مسکن ها می تواند باعث بروز مسمومیت در افراد شود که ممکن است با علائمی مانند سردرد، سرگیجه، تهوع و استفراغ ظاهر شود.
دکتر شهابی در این باره اظهار می کند: علائم ناشی از مسمومیت با مسکن ها ممکن است در بدن ظاهر شود، ولی فرد متوجه آن نباشد و در مراحل پیشرفته در حالی متوجه آن شود که دیگر قابل درمان نیست. در هر صورت در وهله اول باید از مصرف زیاد مسکن ها خودداری کرده و در صورت مشاهده تغییراتی در بدن مصرف آن را قطع و به پزشک مراجعه شود.
● عوارض جانبی
عارضه جانبی و اصلی این دسته از داروها، مشکلات گوارشی است که می تواند از یک ناراحتی ساده معده تا خونریزی های گوارشی باشد. هر چه مقدار مصرف این داروها و طول دوره درمان با آنها بیشتر باشد، احتمال بروز خونریزی های گوارشی بیشتر خواهد بود. دکتر غلامرضا سپهری، عضو هیأت علمی دانشگاه کرمان از دیگر عوارض جانبی این داروها را آسیب های کلیوی بیان می کند که از یک التهاب قابل برگشت ساده کلیه تا آسیب های پایدار جدی می تواند متغیر باشد و در افراد سالمند و کسانی که زمینه بیماری های کلیوی و زخم معده دارند، بیشتر است. از جمله عوارض دیگر مسکن ها بالا رفتن فشار خون و آسیب های کبدی است.
وی میزان مجاز مصرف استامینوفن ساده را در صورت وجود نیاز بدن سه تا چهار قرص در روز می داند و می گوید: حتی استامینوفن ساده نیز در صورت مصرف زیاد و مداوم، زیان آور است و در صورتی که حاوی کدئین باشد، می تواند اعتیادآور نیز باشد زیرا کدئین ماده ای مخدر است.دیگر مسکن های پرمصرف مانند ایبوپروفن و مفنامیک اسید را نیز می توان در صورت لزوم روزانه سه تا چهار عدد مصرف کرد به شرط آنکه در فرد مشکل معده، کبد و یا کلیه وجود نداشته باشد در غیر این صورت باعث تشدید این بیماری ها خواهد شد. به گفته دکتر سپهری می توان از داروی جدیدی به نام سلکسیب که عوارضی مانند زخم معده و سمیت کبدی کمتر دارد، استفاده کرد.
● دوران کودکی
از آنجا که سوخت و ساز داروها در کودکان با بزرگسالان متفاوت است لذا باید دارو در کودکان بدرستی مصرف شود تا کمترین عارضه را برای آنان به همراه داشته باشد. دکتر سپهری در این باره توصیه می کند: بهتر است از دادن استامینوفن به بچه های زیر شش سال خودداری شود و در صورت لزوم با تجویز پزشک مصرف شود. همچنین به کودکانی که دچار آنفلوآنزا، سرماخوردگی و یا آبله مرغان هستند، به صورت خودسرانه مسکن هایی مانند ایبوپروفن، آسپرین و ایندومتاسین ندهید زیرا خطر بروز سندرم ری وجود دارد. در این سندرم پس از بهبود سرماخوردگی کودک مبتلا به عوارض کبدی، تهوع و استفراغ می شود. این در حالی است که استامینوفن چنین عوارضی را به دنبال ندارد.
● سنین بالا و سالخوردگان
از آنجایی که اکثر سالخوردگان تحت درمان دارویی با تجویز پزشک هستند به دلیل وجود تداخل دارویی لازم است از داروهای مسکن با مشورت پزشک و یا حداقل پزشک داروساز استفاده شود.
● بارداری
در طول بارداری، بی ضررترین دارو برای تسکین درد، استامینوفن ساده است اما متخصصان توصیه می کنند بطور مرتب و طولانی مدت از این دارو استفاده نشود.
به گفته دکتر الهام امام جمعه، متخصص زنان، مصرف مسکن ها در بارداری مجاز نیست و در صورت لزوم، پزشک مسکن هایی را تجویز خواهد کرد که از جفت عبور نکنند زیرا دیده شده است که مصرف ضدالتهاب های غیراستروئیدی خصوصاً کمتر از ۳۴ هفته بارداری توسط زنان باردار می تواند باعث بسته شدن زودرس مجرای شریان ریوی در جنین و مشکلات قلبی – ریوی در وی شود. در واقع مجرای شریان ریوی جنین پس از تولد بسته خواهد شد که در صورت مصرف این دسته از مسکن ها در بارداری، در زمان جنینی مسدود می شود.
دکتر امام جمعه می افزاید: از دیگر عوارض مصرف مسکن ها در بارداری، تولدهای دیررس است. همچنین مصرف مسکن ها می تواند در سیر طبیعی و فیزیولوژیک زایمان تداخل ایجاد کند.
● دوران شیردهی
مصرف استامینوفن و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن در دوران شیردهی به عنوان مسکن مجاز است و مشکلی ایجاد نمی کند، ولی در مورد مصرف دیگر داروهای مسکن و یا مصرف توأم آن با داروهای دیگر باید با پزشک مشورت شود.
ضمن این که توصیه می شود در دوران شیردهی داروهای خوراکی پس از شیر دادن به نوزاد و یا قبل از خواب طولانی مدت نوزاد مصرف شود.

جوانه خانی
روزنامه ایران