سایت پزشکان ایران

زمانی برای تنبلی چشم ها
در هر ثانیه پنج نفر و در هر دقیقه یک کودک در دنیا نابینا می شود و بدون مداخله جدی، آمار نابینایان تا سال ۲۰۲۰به ۷۵میلیون نفر افزایش می یابد.
بنا به آمار سازمان بهداشت جهانی (WHO) در حال حاضر ۴۵میلیون نابینا در دنیا وجود دارد و هر سال یک تا دومیلیون نفر به این آمار افزوده می شود.
این درحالی است که به طور متوسط، تخمین زده می شود که ۲‎/۵تا ۳درصد مردم دنیا معادل با ۱۲۰ میلیون نفر به تنبلی چشم دچارند.
بنا به آمار آمبلیوپی نوعی اختلال در بینایی است که بیش از یک میلیون ایرانی به آن گرفتارند.
تحقیقات پزشکی نشان می دهدکه چشمان برخی کودکان، با آنکه سالم به نظر می رسند اما از سلامتی و دید کافی برخوردار نیستند. رشد و تکامل مرکز بینایی در مغز از دوران جنینی تا حدود ده سالگی ادامه دارد ، اما حداکثر سرعت رشد آن تا سه سالگی است.
نتیجه تکامل دستگاه بینایی، در این دوران ، دید واضح و کامل است. در این مدت، بخصوص در سه سال اول زندگی ، هر عاملی که باعث اشکال دید ، در یک یا هر دو چشم کودک شود ، رشد و تکامل دستگاه بینایی را متوقف می سازد و در نتیجه باعث کاهش میزان بینایی طفل می شود. بنابراین، امکان دارد چشمی که از نظر ظاهر کاملاً طبیعی است از بینایی کامل و طبیعی برخوردار نباشد.به اعتقاد پزشکان در صورتی که اشکال دید کودک ، قبل از پنج سالگی درمان شود ، حتی اگر چشم در این مدت تنبل شده باشد با درمان ، بینایی کامل بدست می آید.
پس از پنج سالگی ، هر چه درمان چشم تنبل بیشتر به عقب بیفتد ، احتمال به دست آوردن بینایی کامل کمتر می شود. به طوری که پس از هفت تا ده سالگی ، درمان هیچ تأثیری در بینایی نخواهد داشت.
● چشم های خاموش
آمبلیوپی نوعی کاهش بینایی است که هیچ نشان ارگانیک و واضحی در چشم و یا در راههای عصبی بینایی از خود نشان نمی دهد شاید بتوان گفت در این بیماری نه پزشک چیزی می بیند ونه بیمار. تنبلی چشم ها زمانی آغاز می شود که چشم در دوره کودکی دید طبیعی پیدا نکند.
به نوشته دکتر روشنک وامقی: این اختلال که معمولاً در یک چشم دیده می شود بدلیل اشکالات مادرزادی در ساختمان چشم ، مانند آب مروارید و پایین افتادگی پلک یا نداشتن عدسی بروز می کند در این حالت چشم تصویر واضحی از اشیا ندارد و بتدریج دچار تنبلی شود. در این موارد بهترین درمان عمل جراحی است که اگر پس از تولد تا سه ماهگی هر چه سریع تر صورت بگیرد نتیجه بهتری خواهد داشت اما پس از سه ماهگی نتیجه جراحی چندان رضایت بخش نخواهد بود.
در نزدیک بینی، دور بینی و آستیگماتیسم، اگر دید هر دو چشم بسیار کم باشد، هر دو چشم و اگر تفاوت دید آنها زیاد باشد، چشم ضعیف تر نمی تواند تصویر واضحی از اشیا دریافت کند و دچار تنبلی می شود.
لوچی یا انحراف چشم نیز می تواند باعث دوبینی شده در نتیجه تصویر واضحی روی شبکیه تشکیل نشود. بدین ترتیب مغز بتدریج برای حذف دو بینی، تصویر چشم منحرف را حذف کرده و تنبلی چشم ایجاد خواهد شد.واضح نبودن تصویر در چشم بیمار و بهتر بودن تصویر ایجاد شده در چشم سالم سبب می شود تا مغز بین دو چشم، چشم سالم را برای دیدن انتخاب کند و در واقع مسیر ارسال تصویر از چشم بیمار به مغز را مسدود و یا اصطلاحاً دید چشم بیمار را «خاموش» کند.
● سردردهای چشمی
تنبلی چشم معمولاً در سنین زیر ۶ سال ایجاد شده و اغلب توسط والدین، معلمان و یا پزشک کشف می شود. در سنینی که کودک قادر به بیان مشکلات خود است ممکن است از ضعف بینایی، خستگی چشم و یا سردرد شکایت داشته باشد. اما در اغلب موارد کودک شکایتی ندارد و ممکن است علایم بیماری های مسبب تنبلی چشم نظیر انحراف چشم و کدورت های مسیر بینایی مثل آب مروارید و کدورت قرنیه منجر به تشخیص شوند. ولی زمانی که تنبلی چشم ناشی از عیوب انکساری باشد تشخیص آن مشکل است زیرا کودکان به راحتی توسط چشم دیگر می بینند و کمبود دید در چشم بیمار را جبران می کنند.
● پیشگیری و درمان
تنبلی چشم اگر بموقع تشخیص داده و درمان نشود فرد را از یک یا هر دو چشم بسیار کم بینا یا نابینا خواهد کرد. اما در صورتی که در زمان مناسب تشخیص داده شود براحتی قابل درمان است.
درمان تنبلی چشم معمولاً به صورت بستن چشم سالم و وادار کردن مغز به دیدن با چشم تنبل است. این درمان ممکن است هفته ها و یا حتی ماه ها طول بکشد که البته چشم سالم باید به تناوب باز شود. در مواردی که تنبلی ناشی از عیوب انکساری است تجویز عینک یا لنز سبب وضوح تصویر در چشم معیوب و درمان تنبلی خواهد شد. مواردی نیز که تنبلی ناشی از انحراف چشم است با جراحی و اصلاح انحراف قابل درمان است.
برای جلوگیری از تنبلی چشم، کودک باید بعد از تولد در زایشگاه توسط متخصص کودکان و در سنین ۳ تا ۴ ماهگی و ۲ تا ۳ سالگی توسط چشم پزشک معاینه شود. تنها راه پیشگیری از تنبلی چشم تشخیص بموقع عوامل ایجاد کننده آن است و چون بسیاری از این عوامل برای خانواده ها ناشناخته است ، چشم همه کودکان باید حداقل ۳ بار در۳ ماهگی ۲، تا ۳سالگی و ۵ تا ۶ سالگی قبل از دبستان معاینه شود.همچنین اگر کودکی انحراف چشم دارد، والدین باید به محض تشخیص، او را نزد متخصص برده و تحت درمان قرار دهند.
گاهی اوقات مدت درمان چندسال است. در این صورت والدین طفل باید استقامت ، پشتکار و حوصله لازم را داشته باشند و از رفت و آمد نزد متخصص و سایر مشکلات جنبی آن خسته نشوند.
اگر متخصص توصیه کرد چشم کودک را ببندید، طبق دستور او عمل کنید و چشم کودک را کمتر یا بیشتر از زمان تعیین شده نبندید.
● طرحی برای بینایی
این روز ها مهد های کودک وآمادگی های سراسر کشور منتظر دیدن همه چشم هایی هستند که برای دیدن تنبلی می کنند.
طرحی رایگان که ۱۲ سال پی در پی برای چشم نورچشمی های ما آغاز می شود.
بنا به آمار در راستای اجرای برنامه پیشگیری از تنبلی چشم در ۱۲سال گذشته در کشور، ۱۲میلیون و ۷۰۰هزار کودک ۳ تا ۶ ساله تحت پوشش این برنامه قرار گرفتند که از این تعداد ۳۵۵هزار کودک با انواع اختلالات بینایی شناسایی شدند که از این تعداد، ۱۰۵هزار نفر آمبلیوپ یا تنبلی چشم داشتند.
با اجرای برنامه پیشگیری از تنبلی چشم، بسیاری از آسیب ها و بیماری ها در زمینه چشم و تنبلی چشم شناسایی شده و با درمان بموقع آنها از بروز آسیب های جدی در بزرگسالی جلوگیری می شود.
سال گذشته به طور میانگین ۷۵درصد کودکان ۴ تا ۶ ساله کشور تحت پوشش طرح غربالگری تنبلی چشم قرار گرفتند و قرار است امسال با افزایش پایگاه های سنجش تنبلی چشم پوشش این طرح به ۸۰ درصد در کشور برسد و البته امسال با ورود دستگاه های جدید برای کودکان ۳ ساله حدود ۸ درصد کودکان ۳ ساله نیز تحت پوشش این طرح قرار می گیرند.
شیوع تنبلی چشم در بین کودکان ۴ تا ۶ ساله حدود ۱‎/۴ درصد است. امسال نیز با پوشش ۸۰ درصدی حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار کودک بین ۳ تا ۶ سال تحت پوشش این طرح قرار می گیرند.
سرانه غربالگری تنبلی چشم برای هر کودک ۷۵۰ تومان است و سرانه درمان افرادی که برای درمان، جراحی و گرفتن عینک به صورت رایگان به پزشک و اپتومتریست ارجاع می شود، ۱۱۵هزار تومان است. به طوری که سال گذشته۶۳۰۰ کودک دچار اختلال بینایی برای جراحی و گرفتن عینک ارجاع شده اند.
بر اساس توصیه سازمان بهداشت جهانی باید تا سال ۲۰۲۰ همه کشورهای دنیا بروز تنبلی چشم را حذف کنند.
● کمک کامپیوترها به چشم
انجام بازیهای کامپیوتری به درمان بیماری تاربینی یا تنبلی چشم کمک می کند.
بنا به تحقیقات انجام شده در بیمارانی که مبتلا به تنبلی چشم هستند یک چشم بهتر از چشم دیگر عمل می کند بنا بر این مغز تصمیم می گیرد تا از چشم سالم استفاده کند. با گذشت زمان رشته های عصبی چشم تنبل به تدریج ضعیف تر می شود و رشته های عصبی چشم سالم قوی تر.
راه درمان سنتی این مشکل این است که بیمار با بستن چشم سالم خود چشم تنبل را وادار به کار سخت تر کند. این نوع معالجه معمولاً مستلزم بستن ۴۰۰ساعته چشم سالم است که این درمان سبب می شود چشم ها با یکدیگر کار نکنند و بنابراین مشکل بینایی دو برابر می شود.
اما تحقیقات دانشگاه ناتینگهام نشان داد که با استفاده از واقعیت مجازی می توان چشم تنبل را وادار کرد که فعال تر عمل کند و بنابراین دو چشم می توانند با یکدیگر کار کنند.
«ریچارد ایست گیت» از تیم تحقیقاتی برنامه های واقعیت مجازی این دانشگاه خاطر نشان کرد: به طور معمول از واقعیت مجازی برای نشان دادن محیط های واقعی در تصاویر سه بعدی استفاده می شود به گونه ای که فرد به دلیل عمق دنیای اطراف خود تصور می کند، که درآن محیط قرار گرفته است. اما ما از واقعیت مجازی برای ساختن چیزی غیر واقعی استفاده می کنیم که می توان آن را نبود واقعیت مجازی نامید. یعنی با این کار ما واقعاً دو دنیای متفاوت برای هر چشم نشان دهیم»
این تیم در یک برنامه آزمایشی سعی می کنند بازی کامپیوتری طراحی کنند که در آن کامپیوتر تصاویر ماشین واقعی کاربر را به چشم تنبل ارسال می کند اما تصاویر ماشین های دیگر به چشم سالم ارسال می شود.
موانع جاده نیز به طور متناوب به هر دو چشم ارسال می شود بنابراین هر دو چشم با همکاری یکدیگر به بیمار کمک می کند تا از عهده باری برآید. نتایج این آزمایش رضایت بخش بوده است.

کتایون جعفری
ایران

Popularity: 69% [?]