پزشکان بدون مرز درمان
خانه / تغذيه / آشنایی با كلسترول و تري گليسيريد
تلگرام

آشنایی با كلسترول و تري گليسيريد

ليپيدها، نوعي چربي هستند و در بدن انسان نقش حياتي دارند. براي مثال غشاهاي سلولي، بدون ليپيدها از بين مي‌روند اما وقتي سطوح تري گليسريد كه نوعي ليپيد است افزايش مي‌يابد، مشكل‌آفرين مي‌شود. تري گليسريدها تركيب شيميايي هستند كه در مواد غذايي، بدن و پلاسماي خون، موجودند و همراه با كلسترول ليپيدهاي پلاسما را تشكيل مي‌دهند. تري گليسريدهاي پلاسما ناشي از چربي مواد غذايي هستند و يا از ساير منابع انرژي مانند كربوهيدرات‌ها در بدن ساخته مي‌شوند.

انرژي كه از طريق غذا وارد بدن شده فورا توسط بافت‌ها مورد مصرف قرار نمي‌گيرد، بلکه به تري گليسريد تبديل شده و به سلول‌هاي چربي منتقل مي‌گردد تا ذخيره شود. هورمون‌های بدن، آزاد شدن تري گليسريدها را از بافت چربي تنظيم مي‌كنند. لذا بين وعده‌هاي غذايي انرژي مورد نياز بدن تامين مي‌شود.

هنگامي كه تري گليسريدها به پروتئين‌هاي حامل متصل مي‌شوند، ليپوپروتئين‌ها به وجود مي‌آيند و ممكن است اضافات چربي در عروق كرونر باقي بماند. مطالعات مختلف نشان داده‌اند تري گليسريد بالا به شدت خطر بيماري قلبي را افزايش مي‌دهد حتي زماني كه هيچ ريسك فاكتور ديگري وجود نداشته باشد.

اكثر مردم در مورد تري گليسريد اطلاع كافي ندارند و از سويي داروهاي موثري نيز براي كاهش آن موجود نيست. محققان مي‌گويند بيماران بايد اطلاع بيشتري در اين مورد پيدا كنند. علاوه بر بيماري قلبي، سطوح بالاي تري گليسريد بر خطر بيماري كليوي و پانكراتيت نيز مي‌افزايد.

اغلب چربي‌هاي موجود در غذاها و بدن، به شكل تري گليسيريد هستند، بالا بودن مقدار اين مواد عامل خطر جدي براي ايجاد بيماري قلبي محسوب مي‌شود. تري گليسيريدها نوعي از چربي‌ها هستند كه بدن مي‌تواند آنها را از قند و كربوهيدارتهاي ديگر و يا با دريافت كالري بيش از حد، توليد كند. بنابراين در صورت پرخوري حتي اگر به شكل خوردن مقادير بسيار زياد كربوهيدارتها باشد مثل خوردن قند و يا نان بسيار زياد، بدن مي‌تواند آنها را به تري گليسيريد تبديل كند.

وظيفه كلسترول، توليد هورمون ها، ويتامين D اسيدهاي صفراوي است و به هضم غذا كمك مي‌كند. كلسترول به صورت واحدهاي كوچكي به نام”ليپوپروتئين” كه مركب از چربي و پروتئين هستند، در رگ‌هاي خوني حمل مي‌شوند كه دو نوع مهم آن ‪ LDL و‪HDL است. LDL مخفف Low density lipoprotein یا لیپوپروتئن های با چگالی پایین و HDL مخفف High density lipoprotein یا لیپوپروتئن های با چگالی بالا هستند. مقدار بالاي ليپوپروتئين داراي تراكم پايين يا ‪ LDL كه به كلسترول بد معروف است، موجب تجمع كلسترول در سرخرگ‌ها شده و در نتيجه احتمال ابتلا به بيماري قلبي را افزايش مي‌دهد

باروزه گرفتن ميزان كلسترول به خصوص تري گليسيريد كاهش مي‌يابد، مشروط به اينكه روزه دار بعد از افطار از غذاهاي ساده استفاده كند. البته كسي كه چربي خون بالايي دارد، اگر بعداز افطار همان غذاهاي چرب معمول را بخورد، روزه در كاهش چربي خون او اثري ندارد. تغذيه و رژيم غذايي حداكثر ‪ ۲۰تا ‪۳۰ درصد كلسترول را كاهش مي‌دهد اما تاثير رژيم غذايي روي كاهش تري گليسيريد بسيار بيشتر است. كلسترول، ماده‌اي مومي و چرب-مانند است كه در تمام سلول‌هاي بدن يافت مي‌شود. بدن انسان كلسترول خود را در كبد مي‌سازد و براي ادامه حيات هم به آن نياز دارد.

ليپوپروتئين داراي تراكم بالا يا،  HDLبه انتقال كلسترول به خصوص ‪ LDL به خارج از خون و كبد كمك مي‌كند، كبد هم كلسترول را از بدن خارج مي‌كند. ‪ HDLيا”كلسترول خوب” از تجمع كلسترول در سرخرگ‌ها پيشگيري مي‌كند و حتي كلسترول اضافي را از ديواره سرخرگ‌ها بر مي‌دارد و به همين دليل بالا بودن مقدار آن احتمال ابتلا به بيماري قلبي را كاهش مي‌دهد.

– كلسترول بالاي خون چه مشكلاتي ايجاد مي‌كند؟

بالا بودن ميزان كلسترول در خون علامتي ايجاد نمي‌كند، به طوري كه اكثر افراد از سطح كلسترول خيلي بالاي خود آگاهي ندارند ولي بالا بودن آن مي‌تواند جدي و خطرناك باشد، زيرا كلسترول مي‌تواند در ديواره سرخرگ‌ها رسوب كند كه اين تجمع كلسترول، پلاك ناميده مي‌شود. با گذشت زمان و باافزايش سن، پلاك باعث باريك شدن سرخرگ‌ها مي‌شود به طوري كه ديواره سرخرگ‌ها ، قابليت ارتجاعي خود را از دست داده و سخت مي‌شوند كه به اين شرايط “آترواسكلروز” و يا به تعبيري سختي رگها يا تصلب شرايين گويند و چنانچه اين روند تحت كنترل قرار نگيرد، بيماري عروق كرونر قلب به وجود خواهد آمد.

بيماري عروق كرونر قلب يا حمله قلبي وقتي رخ مي‌دهد كه يك يا چند رگ خوني قلب (سرخرگ‌هاي كرونر) به طور نسبي يا كامل مسدود شوند. با كاهش يا قطع جريان خون، اكسيژن و مواد غذايي نمي‌توانند به قسمتهاي دچار انسداد قلب برسند و درنتيجه ممكن است بخش‌هايي از عضله قلب دچار مرگ شوند كه اين امر به ضعيف تر شدن قلب منجر مي‌شود به طوري كه قلب قادر به پمپ كردن خون سرشار از مواد غذايي به بدن نخواهد بود.

در مواردي ممكن است دو سوم سرخرگ ها مسدود باشند و در شرايط عادي، فرد احساس ناراحتي نكند (یعنی چیزی بیش از 60 درصد فضای رگ بسته شده است) اما به هنگام استرس ياانجام حركات بدني و ورزش، به دليل كاهش خونرساني، دچار درد يا فشار شود كه آنژين نام دارد. تشكيل پلاك و مشكلات ناشي از آن ممكن است در سرخرگ بخش‌هاي ديگر بدن نيز اتفاق بيفتد.

 

– چه عواملي باعث افزايش كلسترول خون مي‌شوند؟

عواملي كه موجب افزايش كلسترول خون مي‌شود دو دسته هستند: عوامل قابل كنترل و عوال غيرقابل كنترل.

1. عوامل قابل كنترل: سه عامل مهم براي كنترل ميزان كلسترول عبارتند از: غذا، وزن بدن و فعاليت‌هاي بدني (به تعبيري ورزش).

الف) غذا:

غذاهاي حاوي چربي‌هاي اشباع شده كه در دماي اتاق جامد هستند كلسترول سرم و  LDLرا بيش از همه افزايش مي‌دهند كه بايد از مصرف آنها پرهيز كرد و به جاي آنها از روغن‌هايي كه در دماي اتاق مايع هستند استفاده كرد.

بسياري از روغن‌هاي مايع به خصوص در دماي بالا به سرعت فاسد مي‌شوند كه به همين دليل براي باثبات تر كردن اين روغن ها،آنها را هيدروژنه و به نوع جامد تبديل مي‌كنند. اگر همه پيوندهاي روغن نباتي، هيدروژنه نباشند به اين محصول “نسبتا هيدروژنه” گفته می شود كه در برخي موارد حاوي چربي‌هايي به نام”چربي‌ترانس” هستند. تحقيقات نشان مي‌دهد كه اسيدهاي چرب ترانس به اندازه اسيدهاي چرب اشباع شده زيان آور بوده و با ايجاد بيماري‌هاي قلبي در ارتباط هستند.

مارگارين (کره های گیاهی)، بيسكويت‌هاي بي‌شكر (كراكرها) وكلوچه‌ها(نان شيريني‌ها) همگي داراي كره نباتي “نسبتا هيدروژنه” هستند. انجمن قلب آمريكا، مارگارين ، گوشت گاو و بره و انواع كلوچه‌ها و بيسكويت‌ها كه چهار نوع غذاي بسيار متداول در آن كشور هستند را منبع اسيدهاي چرب ترانس اعلام كرده است. اسيدهاي چرب اشباع شده نيز در محصولات نباتي و به مقدار زياد در محصولات حيواني مانند گوشت قرمز، مرغ، شير و كره يافت مي‌شوند. پساین نکته بسیار مهم است که در رژیم غذایی خود از چربی هایی استفاده کنیم که اشباع نشده باشند. یکی از بهترین این روغن ها، روغن زیتون است که جایگزین مناسبی برای سایر روغن هاست.

ب)  وزن بدن:

افزايش وزن بدن نيز باافزايش‪  LDLو كاهش  HDLهمراه‌است. به بیانی دیگر، هرچه وزن بدن بیشتر شود (البته اضافه وزن منظور است)، کلسترول های بد خون بیشتر شده و کلسترول خوب خون کمتر میشوند.

ج)  فعاليت بدني :

در مورد نقش فعالیت بدن و ورزش در سلامت و تندرستی بدن هیچ شک و تردیدی نیست. فعاليت بدني و ورزش منظم نيز از عوامل قابل كنترل كلسترول است كه موجب كاهش وزن و كاهش LDL شده و HDLيا كلسترول خوب را بالا مي‌برد.

 

2. عوامل غير قابل كنترل:

عوامل غير قابل كنترل در افزايش كلسترول را دو دسته است يكي از اين عوامل وراثت است و ميزان كلسترول بالا در برخي افراد زمينه ارثي دارد و ديگري سن و جنس است. ‪ LDLدر زنان جوان پايين تر از مردان جوان است ولي با افزايش سن ميزان ‪LDL در هر دو جنس بالا مي‌رود و بعد از ‪ ۵۵سالگي، زنان سطح كلسترول بالاتري نسبت به مردان پيدا مي‌كنند. در نتیجه در خانم های مسن، کنترل وزن و رژیم و فعالیت بدنی مهمتر است (در مورد کنترل کلسترول).

بهتر است اندازه‌گيري ميزان چربي خون از ‪ ۲۰سالگي آغاز شود و هر فرد بالاي ‪ ۲۰سال، حداقل هر پنج سال يك بار يا در صورت نياز و تجويز پزشك، در فواصل كمتر مقدار كلسترول خود را اندازه‌گيري كند.

تري گليسيريدها:

اغلب چربي‌هاي موجود در غذاها و بدن، به شكل تري گليسيريد هستند، بالا بودن مقدار اين مواد عامل خطر جدي براي ايجاد بيماري قلبي محسوب مي‌شود. تري گليسيريدها نوعي از چربي‌ها هستند كه بدن مي‌تواند آنها را از قند و كربوهيدارتهاي ديگر و يا با دريافت كالري بيش از حد، توليد كند. بنابراين در صورت پرخوري حتي اگر به شكل خوردن مقادير بسيار زياد كربوهيدارتها باشد مثل خوردن قند و يا نان بسيار زياد، بدن مي‌تواند آنها را به تري گليسيريد تبديل كند. بالا بودن تري گليسيريد در زنان به خصوص زنان ميانسال بيشتر از مردان پيش بيني‌كننده احتمال بروز بيماري قلبي است.

مقدار تري گليسيريد در صورت مصرف زياد الكل، استرس، برخي بيماري‌ها، مصرف برخي داروها و هورمونها و در بعضي ساعات روز نيز افزايش مي‌يابد.

– روزه داري چه مقدار در كاهش كلسترول و تري گليسيريد تاثير دارد؟

 كساني كه چربي خون بالايي دارند با روزه گرفتن ميزان چربي خونشان كاهش مي‌يابد.

از آنجا كه بدن در اين ماه مواد غذايي كمتري دريافت مي‌كند طبيعتا منابع چربي خون فرد روزه‌دار كاهش مي‌يابد.  البته كاهش چربي خون به غذاي مصرفي روزه دار پس از افطار بستگي دارد.

– نقش تغذيه در كاهش كلسترول و تري گليسيريد

در صورت رعايت توصيه‌هاي لازم، به مدت سه تا چهار هفته، كلسترول بد خون (LDL) به ميزان ‪ ۲۰تا ‪۵۰ درصد كاهش مي‌يابد. اولين توصيه براي كاهش ميزان كلسترول خون ، مصرف غذاهاي پرفيبر به خصوص “فيبرمحلول”، به ميزان روزانه ‪ ۱۰تا ‪ ۲۵گرم است. لوبيا، نخود، ميوها، سبزي‌هاي داراي ريشه، جو، سي، ذرت، سبوس برنج سيب، توت فرنگي ، كدو، هويج، كاهو و خيار، منابع خوب فيبر هستند. “فيبر محلول” موجود در غذاها، شبيه به اسفنجي است كه ذرات چربي و كلسترول را در روده به سوي خودش جذب كرده و به دام مي‌اندازد و با مدفوع از بدن دفع مي‌كند و مانع از جذب آن به بدن مي‌شود.

– خوردن ميوه در ميان وعده‌هاي غذايي.

خوردن ميوه و سبزي در ميان سه وعده غذاي روزانه، ضمن اينكه موجب كاهش كلسترول مي‌شود، به طور طبيعي موجب كم شدن اشتها و كم خوردن غذا در وعده‌هاي اصلي مي‌شود.

– مصرف لبينات بدون چربي و يا كم چرب.

به خصوص افرادي كه به طور خانوادگي مشكل كلسترول دارند بهتر است كه لبنيات بدون چربي مصرف كنند. تمامي منابع حيواني مثل لبينات ، گوشت و تخم مرغ منبع اصلي كلسترول هستند، لذا حتي- المقدر بايد در مصرف اين نوع مواد مراقب باشيم. افرادي كه كلسترول بالايي دارند حتما پوست مرغ و چربي روي گوشت را بردارند و مصرف گوشت قرمز را كم كنند، به خصوص از خوردن كله پاچه دل و جگر و مغز كه حاوي كلسترول بالايي است خوداري كنند.

با توجه به اینکه منبع تري گليسيريد در بدن نيز مواد قندي و كربوهيدارت‌ها است براي كاهش آن توصيه می شود افرادي كه تري گليسيريد بالايي دارند ضمن كاهش اضافه وزن، قند و شكر و شربت كه قندشان به شكل ساده است كمتر دريافت كنند، ضمن اينكه از مصرف زياد برنج نيز خودداري كنند. كساني كه تري گليسيريدشان بالاست ممكن است كه قند خونشان نيز بالا باشد، ضمن اينكه بيماري‌هاي كليوي هم ممكن است باعث افزايش تري گليسيريد بشود. همچنین چاقي دور كمر نيز ممكن است نشانه تري گليسيريد بالا باشد، اما چاقي عمومي احتمال بالا بودن كلسترول بالا را به همراه دارد.

– فعالیت بدنی و کاهش کلسترول و تریگلیسیرید

علاوه براين بايد فعاليت بدني معتدل در برنامه روزانه افراد گنجانده شود به طوري كه اگر هيجگونه امكان ورزشي ندارند، روزانه حداقل ‪۳۰ دقيقه پياده روي در برنامه ورزشي آنها باشد.

محدود كردن مقدار مصرف چربي اشباع شده و به جاي مصرف كره حيواني در غذاها از كره گياهي يا روغن زيتون و روغن دانه انگور از ديگر توصيه‌هاي مهم براي كاهش كلسترول يا چربي خون است.پرهيز از مصرف غذاهاي حاوي چرب ترانس و روغن جامد و به جاي آن استفاده از غذاهاي آب پز و يا كبابي نيز توصيه مي‌شود.

– کاهش وزن یعنی کاهش کلسترول بد

مطالعات نشان مي دهد كاهش وزن حتي به مقدار۱۰ درصد ، كلسترول خوب خون (‪HDL) را افزايش و كلسترول بد را كاهش مي‌دهد.

مصرف پروتئين سويا به طوري كه مصرف روزانه ‪ ۲۵گرم پروتين سويا به پايين آمدن مقدار كلسترول خون كمك مي‌كند.

كاهش مصرف قند را نيز توصيه می شود زيرا كه كمك به كاهش وزن، كاهش تري گليسيريد و كلسترول بد خون ‪LDL مي‌كند.

استفاده از ميوه‌هاي مغزدار مثل بادام و پسته ، حبوبات ، سبزيجات و ميوه‌ها به طور كلي به خصوص ميوه‌هايي كه رنگ سبز تيره و رنگ زرد دارند، زيرا در اين محصولات بتاكاروتن و ويتامين‌اي وجود دارد و كاهش كلسترول را به دنبال دارد.از فلفل ، كلم براكلي، اسفناج، كدو، سيب زميني، گوجه فرنگي، سس و رب گوجه فرنگي، تربچه و كدو مسمايي كه سرشار از ساليسيلات هاهستند غافل نمانید زيرا از بيماري عروقي جلوگيري مي‌كنند. استفاده از اسيدهاي چرب امگا-‪ ۳كه در ماهي سويا، روغن كانولا (كلم- قمري) روغن دانه برزك يا روغن ماهي و همچنين حبوبات و سبزيجات داراي برگ سبز، يافت مي‌شود نيز از ديگر توصيه‌ها براي كاهش كلسترول است.

فراموش نکنید که كلسترول و تري گليسيريد هر دو تهدید کننده سلامت بوده و منجر به مسدود شدن عروق خوني مي‌شوند.

تلگرام

مطالب داغ امروز :

نوشيدنى سبز برای لاغرى

اين نوشيدنى حاوى آنتی اکسیدان های متعددی از قبیل ویتامین C و بتا کاروتن است …

سلامتی با نوشیدنی های تابستانی

ما به شما یک نوشیدنی تابستانی معرفی می‌کنیم که خواص زیادی برای سلامت بدن شما …