پزشکان بدون مرز درمان
خانه / جهان پزشكي / بادكش درمانى ( Cupping therapy ) چيست و چه كاربردي دارد ؟
تلگرام

بادكش درمانى ( Cupping therapy ) چيست و چه كاربردي دارد ؟

بادكش درمانى Cupping therapy
 
 

پروفسور «شارل ليشتن تلر»، استاد تاريخ پزشكى در دانشگاه لوزان و هامبورگ در كتاب تاريخ پزشكى مى نويسد: «براى اين كه بدانيم به كجا مى رويم، بايد بدانيم كه از كجا مى آييم و براى اين كه بدانيم در كجا هستيم، بايد گذشته ى خود را بجوييم و ببينيم كه از كجا مى آييم.»
نابسامانى هاى پزشكى اخير، تا حد زيادى به اين علت است كه انسان، رابطه ى خود را با گذشته قطع كرده است و اگر كسى از گذشته ى پزشكى آگاه باشد، براى پيش رفت دانش پزشكى راه هاى تازه اى پيدا خواهد كرد.

سازمان بهداشت جهانى از حدود ۳۰ سال پيش، به منظور جامه ى عمل پوشاندن به شعار خود، يعنى «بهداشت براى همه تا سال ۲۰۰۰»، توسعه ى طب سنتى را مورد توجه قرار داده است. اين تصميم، بر دو پايه استوار است: اول، عدم دسترسى بسيارى از افراد به خدمات اوليه ى بهداشتى درمانى، كه در بعضى كشورها تا ۸۰ درصد جمعيت را شامل مى شود و دوم، عدم رضايت از درمان هاى طب جديد، به خصوص در رابطه با بيمارى هاى مزمن و عوارض جانبى داروهاى شيميايى.
به اين دليل، در سال ،۱۹۷۸ سازمان بهداشت جهانى، بيانيه اى در زمينه ى توسعه ى طب سنتى منتشر نمود. در اين بيانيه طب سنتى به طور خلاصه، اين گونه تعريف شده است: «مجموعه ى تمامى علوم نظرى و عملى كه در تشخيص طبى، پيش گيرى و درمان بيمارى هاى جسمى، ذهنى يا ناهنجارهاى اجتماعى به كار مى رود و به صورت گفتارى يا نوشتارى، از نسلى به نسل ديگر انتقال يافته باشد.»

يكى از روش هاى درمانى كه داراى سابقه ى چند هزار ساله مى باشد، «بادكش درمانى» است كه پزشكان از زمان هاى دور، در درمان بيمارى ها و دردها از آن بهره مى گرفتند.

در طب سنتى چين، تلفيقى بين «بادكش درمانى» و «طب سوزنى» صورت گرفته است و طبيبان چينى، در بسيارى موارد، جهت افزايش تأثير طب سوزنى،آن را همراه بادكش به كار مى برند. در طب سنتى ايران زمين نيز درمان با بادكش (حجامت گرم و خشك)، سابقه اى طولانى دارد و توسط پزشكان بزرگى چون «ابو على سينا»، «رازى»، «جرجانى» و بقيه، بارها جهت درمان بيمارى ها و درد هاى مختلف، تجويز شده است.
در طب كلاسيك و جديد نيز مطالعات فراوانى روى تأثيرات بادكش در درمان بيمارى ها و مكانيسم اين تأثيرات انجام شده است.

در اين ميان، مى توان به مطالعات فراوان دكتر «يوهان ابلر» (پزشك آلمانى) و پروفسور Von neisser اشاره كرد.
كتاب هاى فراوانى نيز در اين زمينه در سراسر جهان به چاپ رسيده است كه به عنوان نمونه، مى توان به Cuppiny thrapy نوشته ى پروفسور Il Kay chiraliاز انگلستان و كتاب هاى متعدد در مورد بادكش درمانى يا خلاء درمانى اشاره كرد.
در شبكه هاى علمى اينترنت نيز مقالات متعدد (بيش از ۲۶۰ هزار مورد) در اين زمينه موجود است كه با كلمات كليدى Air thrapy, cupping, Dry cupping مى توان آن ها را ملاحظه نمود. ساخت دستگاه هاى Cupping therapyكه در ايران به دستگاه «دردكش» K.D معروف است، استفاده از اين شيوه ى درمانى را براى عموم مردم آسان نموده است.
انواع بادكش

به طور كلى، بادكش به دو دسته ى گرم و سرد تقسيم مى شود. طبق نظر همه ى حكيمان و پزشكان، تأثير بادكش گرم در درمان دردها و بيمارى ها بيش تر از بادكش سرد است. در طب سنتى، از بادكش با عنوان «حجامت گرم و خشك» ياد مى شود. از اين جا كه دستگاه درد كش با مكانيسم سرد و خشك عمل مى كند، براى تكميل درمان، بهتر است محل مورد نظر را با حوله ى گرم، گرم كرده، سپس با استفاده از اين دستگاه اقدام به بادكش گذارى كرد.

در تمام دنيا، از جمله جامعه ى ما، در حال حاضر، تعداد بسيار زيادى از مردم به بيمارى هاى مختلف مبتلا هستند كه دردهاى ناشى از اين بيمارى ها، پزشك را مجبور مى كند كه به بيمار، داروهاى مسكن تجويز كند. عوارض ناشى از خود اين داروها، بيمارى هاى جديد را به وجود مى آورد كه گاهى بعد از تشخيص، غير قابل جبران مى باشد.
استفاده از دستگاه دردكش به عنوان روش درمان فيزيكى، در اين ميان، بسيار حايز اهميت است.

كاربرد درمانى و مكانيسم تأثير بادكش

بادكش گذارى با مكانيسم هاى متعددى باعث رفع دردها و درمان بيمارى هاى مختلف مى شود كه در زير به تعدادى از اين مكانيسم ها اشاره مى شود:

۱. يكى از علل درد و خستگى در قسمت هاى مختلف بدن تجمع بعضى مواد نظير اسيد لاكتيك و ساير مواد زايد سلولى در مويرگ هاى سطحى بدن است كه معمولا با اختلال در خون رسانى موضعى همراه است. بادكش با ايجاد خلاء باعث انبساط عروق سطحى، تجمع خون در موضع و افزايش خون رسانى موضعى مى شود. در نتيجه اكسيژن و غذاى بيش ترى به سلول ها رسيده، درد و خستگى رفع مى شود.

۲. افزايش خون رسانى موضعى با فراخوانى سلول هاى دفاعى و فاكتور هاى ضد التهاب خونى به موضع، باعث تسريع ترميم آسيب هاى بافتى و عفونت هاى موضعى مى شود. مثلا با بادكش كردن اطراف زخم هاى بستر مى توان به ترميم و بهبود اين زخم ها كمك شايانى كرد.

۳. بادكش با ايجاد خلاء در تخليه ى سموم و عفونت هاى موضعى مثلاً در گزيدگى با مار و عقرب كمك كننده است.

۴. بادكش با ايجاد فشار منفى باعث انبساط عضلانى شده و در رفع اسپاسم عضلانى كه علت بسيارى از دردهاى موضعى است، كمك كننده مى باشد.

۵. بادكش با تحريك روده ها و دستگاه گوارش در درمان برخى از بيمارى هاى گوارشى، نظير زخم معده، تنبلى روده و يبوست كمك كننده است.

۶. بادكش متناوب با جذب خون به عضلات در رفع لاغرى هاى موضعى و افزايش بافت ماهيچه اى موضع مؤثر است.

7. اگر علت چاقى تجمع موضعى چربى باشد، بادكش گرم در سوزاندن چربى هاى موضعى مؤثر است. (با مكانيسم فراخوان خون به ناحيه ى پرچربى)

۸. از فشار منفى ايجاد شده توسط بادكش مى توان در كنترل و تنظيم بعضى از خونريزى ها در بدن بهره گرفت. مثلاً در هايپر منوره (قاعدگى با خونريزى شديد) مى توان زير سينه ها را بادكش كرد. با اين عمل فشار خون از اندام تحتانى به سمت اندام فوقانى متوجه شده و از شدت خونريزى كاسته مى شود يا در خونريزى كم (هايپو منوره) با بادكش كردن ران ها و ساق پاها مى توان فشار خون را از قسمت هاى فوقانى به سمت اندام تحتانى متوجه ساخته و ميزان خونريزى را افزايش داد. يا در خون دماغ شديد با بادكش كردن اطراف ناف (در طرف خونريزى) فشار خون به قسمت هاى تحتانى منتقل شده و خون دماغ كم كم قطع مى شود.

۹. تعدادى از دردهاى عضلانى بر اثر درگير شدن اعصاب حسى بين ماهيچه ها يا بافت پيوندى سخت شده ايجاد مى شود. بنابراين با بادكش نمودن در بسيارى از موارد اين فشار از روى عصب برداشته شده و درد تسكين مى يابد.

۱۰. در رفع خواب رفتگى ها و گزگز اندام، بادكش با تسريع خون رسانى و اكسيژناسيون بافتى مؤثر مى باشد.

۱۱. عده اى از اطباء و حكما از فشار منفى بادكش جهت كمك به خروج سنگ هاى كليوى استفاده مى كنند. به اين صورت كه بعد از روغن مالى، مسير كليه ها را از طرف كليه به سمت مثانه بادكش متحرك مى كنند.

۱۲. در افرادى كه داراى طبع سرد و تر هستند و در اصطلاح طب سنتى بلغمى مزاجند، بادكش گرم و خشك كاربرد فراوانى دارد و جايگزين مناسبى براى حجامت (تر) مى باشد.

۱۳.طبق تعريف طب سنتى گاهى دردها بر اثر غلبه ى سردى بر بافت يا عضو ايجاد مى شود و تجربه نشان داده است كه بسيارى از دردهاى موضعى با گرم كردن موضع تسكين مى يابد. بادكشى گرم در رفع اين دردها مؤثر است.

در طب سنتى بيمارى برص يا Vetiligoدر دسته ى بيمارى هاى بلغمى جاى مى گيرد. عده اى با اين استدلال كه بلغم سرد و تر و بادكش گرم و خشك است، يعنى دقيقاً ضد بلغم، بادكش متناوب دست كم ۴۰ جلسه يك روز در ميان را در از بين بردن ضايعات برص مؤثر مى دانند.

۱۴. البته اين مسأله قطعى است كه افزايش خون رسانى پوست توسط بادكش گذارى در رفع بسيارى از بيمارى هاى پوستى مؤثر است و تحقيقات پروفسور Von neisser نيز اين مسئله را تأييد مى كند.

۱۵. در زانوهايى كه دچار تورم، درد و تجمع مايع در مفصل شده اند (تجمع بلغم موضعى) با بادكش متناوب ۴۰ تا ۱۲۰ جلسه يك روز در ميان مى توان كم كم اين مايع را از محيط خارج كرد.
ياد آورى: در رفع بلغم موضعى و سيستميك بادكش گرم و خشك بهتر از بادكش سرد است.
بادكش درمانى Cupping therapy در روايات

در بيش تر كشورهاى توسعه يافته، طب سنتى و مكمل را تعداد زيادى از افراد اين جوامع پذيرفته اند. به طورى كه ۴۸درصد مردم استراليا، ۷۰درصد جمعيت كانادا، ۴۲درصد مردم آمريكا، ۳۸درصد مردم بلژيك و ۷۵ درصد جامعه ى فرانسه، دست كم يك مرتبه در سال از خدمات طب مكمل بهره مى برند.
در آلمان ۷۷درصد كلينيك هاى ضد درد از طب سوزنى يا بادكش سرد استفاده مى كنند و امروزه وسايل پيشرفته در خصوص حجامت و بادكش و طب سوزنى و … ساخته شده است كه جزو صنايع پزشكى محسوب شده و درصد قابل توجهى را به خود اختصاص داده اند.
در حقيقت اگر تاريخ تحولات پزشكى با وضع كنونى آن درهم آميخته شود، براى پيشرفت پزشكى راه هايى تازه پيدا مى شود.چ

به عقيده ى ابن سينا، بهترين مكتب پزشكى آن است كه به دارو نياز نداشته باشد.

در روايات مختلف نيز پرهيز از دارو تا زمانى كه بدن بتواند درد را تحمل كند، از اولويت برخوردار است.

رسول گرامى اسلام(ص) در اين باره مى فرمايد: «تَجَنَّبِ الدَّواءُ مَا احتَمَلَ بَدَنُكَ الدّاء فَاذا لَم يَحتَمِل الدّاء فالدّواء.»
(تا زمانى كه بدن تو تحمل درد را دارد، از دارو بپرهيز و زمانى كه ديگر تحمل آن را نداشت، از دارو استفاده كن.)

از حضرت امام على(ع) نقل شده كه فرمودند: «إمشِ بِدائكَ ما مَشى بِك.» (تا زمانى كه بيمارى با تو مى سازد، تو نيز با آن بساز.)

حضرت امام كاظم(ع) در باره ى زود پناه بردن به دارو مى فرمايد: «لَيسَ مِن دواء الاّ و هو يهيّج داء و لَيسَ شى فى البَدَن انفع من إمساك اليَه الاّ عمّا يَحتاج اليَه.»
(هيچ دارويى نيست، مگر آن كه خود بيمارى تازه اى را دامن مى زند. براى بدن چيزى سودمندتر از پرهيز و خوردن غذا در حد نياز بدن نيست.)

در روايت ديگر از حضرت امام كاظم(ع) آمده است كه: «إدفَعوا مُعالِجَة الأطِباء ما اندفَع الداء عَنكُم، فَاِنَّه بِمَنزلَة البِناء، قليلُه يَجُرُّ الى كثيره.»
(تا زمانى كه بيمارى خود به خود از شما برطرف مى شود به معالجه پزشكان روى نياوريد، زيرا كار طبيب مانند بنّاست كه اندك كار او به كار بسيار منجر مى شود.)

در روايت ديگر از امام على(ع) آمده است: «يا اَيهاالناس تَداوَوا، فَان الله تعالى لَم يَخلُق داء الاّ خَلَقَ لَه شَفا. الاّ السّام و السّامُ الموت.»
(اى مردم! خود را درمان كنيد، زيرا خداى تعالى هيچ دردى نيافريده. مگر آن كه برايش شفا نيز آفريد به جز مرگ.)

نتيجه اى كه از روايات مختلف گرفته مى شود، اين است كه (بسته به نوع بيمارى ها) قبل از مصرف دارو به تحمل بدن بايد نگاه شود و از مصرف سريع دارو پرهيز شود تا دچار بيمارى هايى كه از داروها به وجود مى آيد، نشويم. و زمانى كه بيمارى بر سلامتى غلبه نمود، از روش هاى مختلف و مناسب و با احتياط لازم، براى بهبودى بدن بهره بجوييم.
در روايات، جهت درمان بيمارى ها، شيوه هاى مختلفى بيان شده است. برخى از راه هاى درمانى، استفاده از درمان فيزيكى، بدون استفاده از دارو توصيه مى شود. مانند: پرهيز، حجامت گرم و تر و حجامت گرم و خشك و ماساژ درمانى.
در برخى از راه هاى درمانى استفاده از داروهاى گياهى سفارش شده است و مسلماً احتياط در استفاده از هركدام از آن ها، شرط اساسى در درمان بيمارى مى باشد.
از آن جا كه بادكش درمانى (Cupping therapy)، يكى از راه هاى مقابله و پيش گيرى از بيمارى ها مى باشد، از جمله مواردى است كه به صورت فيزيكى بدون استفاده از دارو، يكى از راه هاى درمان بيمارى هاست.

انواع بادكش گذارى

بادكش ثابت:
در اين روش، ليوان يا ليوان ها در طول مدت زمان مشخصى به طور ثابت روى پوست بدن بيمار قرار مى گيرند و پس از تمام شدن زمان بادكش از بدن جدا مى شوند. مثلاً باكش وسيع كتف و كمر كه در درمان كمردردها و رفع خستگى مزمن كاربرد دارد.
بادكش متناوب (منقطع):
گاهى براى جلوگيرى از كبودى موضع يا براى جلوگيرى از عوارض بادكش هاى خاص، مثلاً روى پوست صورت و گونه، از بادكش متناوب استفاده مى شود، به اين صورت كه پس از ايجاد خلاء و ثابت شدن ليوان روى پوست پس از ۳ تا ۵ ثانيه، ليوان از روى پوست جدا شده، دوباره هواگيرى مى شود و روى پوست گذاشته مى شود، عمل تثبيت و جدا كردن ليوان بين ۲۰ تا ۴۰ مرحله تكرار مى شود.
از اين روش بادكش مى توان در آماده كردن موضع حجامت تر و بادكش نقاط مختلف صورت استفاده كرد.

بادكش متحرك يا لغزان:
در بادكش متحرك، قبل از بادكش گذارى، موضع را روغن مالى مى كنيم (جهت روغن مالى مى توان از روغن هاى طبيعى، نظير روغن زيتون، روغن كنجد، روغن بادام تلخ يا روغن سياه دانه استفاده كرد.) پس از روغن مالى، بادكش را روى بدن ثابت مى كنيم و سپس به آرامى آن را با دست روى بدن به حركت درمى آوريم. اين عمل باعث گرمى (سرخى) موضعى مى شود و در رفع اسپاسم هاى عضلانى و خستگى مفرط بسيار مؤثر است.

تذكر۱: در بادكش متحرك افرادى كه داراى جوش هاى متعدد پوستى هستند احتياط كنيد.

تذكر۲: در تمام بادكش ها حتماً از ليوان هاى سالم و بدون ترك استفاده كنيد. زيرا لبه هاى ترك خورده و شكسته ى ليوان ممكن است بريدگى هاى شديد ايجاد كند.

تذكر۳: كبودى هاى ناشى از بادكش واكنش طبيعى بدن است و جاى نگرانى ندارد و در ۵ تا ۱۰ روز كاملاً رفع مى شود. براى رفع سريع تر اين كبودى ها مى شود از ماساژ موضع بادكش بلافاصله پس از بادكش گذارى بهره گرفت.
«با كنترل پوست بيمار و تنظيم مدت بادكش از كبودى شديد پوست جلوگيرى كنيد.»

تذكر۴: در صورتى كه بيمار در موقع بادكش گذارى دچار حالات تهوع و سرگيجه و عرق سرد شد، بلافاصله بادكش را از بدن جدا كنيد و بيمار را به پهلوى راست بخوابانيد و پاهاى او را به داخل شكم خم كنيد. علايم نام برده در چند دقيقه كاملاً رفع خواهند شد.
براى رفع سريع تر علايم مى توانيد از يك قاشق عسل خوراكى به صورت مكيدن يا يك ليوان شربت عسل استفاده كنيد.

تذكر۵: ايجاد تاول روى پوست بيمار پس از بادكش گذارى چند علت عمده دارد:
ـ ضعف و سستى پوست بيمار؛
ـ زياد بودن فشار منفى ايجاد شده؛
ـ طولانى بودن مدت زمان بادكش؛
بنابراين با كنترل وضعيت پوست در مدت زمان بادكش و تنظيم مدت زمان بادكش و ميزان خلاى ايجاد شده، مى شود تا حد زيادى از اين مسأله جلو گيرى كرد.

تذكر۶: ميزان بادكش در افراد لاغر و ضعيف، كم تر از افراد چاق بايد باشد، زيرا بادكش شديد پوست افراد لاغر باعث تورم بافتى (التهاب) و اسپاسم (گرفتگى) عضلانى اين افراد مى شود.
امروزه جهت بادكش درمانى، دستگاه هاى Cupping therapy(درد كش) ساخته شده است كه طرز استفاده از اين دستگاه به اين صورت مى باشد:

جهت استفاده از دستگاه دردكش، ابتدا موضع بادكش را با روغن هايى مثل: روغن زيتون، روغن سياهدانه يا روغن بادام تلخ به مدت ۵ دقيقه ماساژ دهيد. سپس دستگاه مكنده را به پشت ليوان متصل كرده و با چند بار مكش با ايجاد خلاء ليوان را روى بدن ثابت كنيد.
سپس دستگاه مكنده را از ليوان جدا كرده و جهت اطمينان دريچه ى ليوان را كمى به داخل فشار دهيد. مدت زمان لازم براى بادكش گذارى به طور متوسط ۱۰ دقيقه است و البته اين زمان براى كودكان و بعضى از بيماران كه داراى پوستى سست و نازك هستند تا ۵ دقيقه كاهش مى يابد.

ـ مدت زمان بادكش تيروئيد و كبد كم تر از ۱۰ دقيقه است؛
ـ در صورت مشاهده ى كبودى زياد يا تاول هاى پوستى كوچك، بادكش را خاتمه دهيد؛
ـ در صورت ايجاد تاول به هيچ وجه آن ها را دستكارى نكنيد و با عسل روى آن ها را پانسمان نماييد؛
ـ جهت ايجاد خلاء مناسب در افرادى كه بدنى پر مو دارند، بهتر است موهاى موضع بادكش، قبل از بادكش گذارى تراشيده شود؛
ـ بعد از اتمام مدت زمان لازم، با كشيدن سوپاپ انتهاى ليوان، آن را از بدن جدا مى كنيم. جهت رفع كبودى احتمالى مى شود موضع را كمى ماساژ داد، جهت جلوگيرى از انتقال بيمارى هاى قارچى و پوستى بهتر است هر فرد از ليوان مخصوص خود براى بادكش استفاده كند و در صورت در دسترس نبودن ليوان ها را قبل از استفاده ى مجدد ضد عفونى كنيد.
جهت افزايش عمر مفيد دستگاه هر چند وقت يك بار قطعات دستگاه را باز كنيد، تميز و روغن كارى كنيد و دوباره مورد استفاده قرار دهيد.
ـ دوره ى درمان با بادكش به طور متوسط ۷ تا ۱۴ جلسه ى يك روز در ميان است و در بعضى بيمارى هاى مزمن تا ۴۰ جلسه نيز بايد ادامه يابد.

منابع:
ارقام و آمار اين نوشتار، برگرفته از سايت سازمان بهداشت جهانى و كتابخانه ى ملى آمريكاست.
«ميزان الحكمة» نوشته ى «محمد رى شهرى» صفحه ى ۱۷۸۶
«موسوعة الاحاديث الطبية» نوشته ى «محمد رى شهرى» صفحه ى ۶۶ و۶۷
«آشنايى با بادكش درمانى» تأليف دكتر «روزگارى»
 

تلگرام

مطالب داغ امروز :

تست سل فری

آزمایش سل فری یا نیفتی یکی از آزمایشاتی است که اخیرا مورد استقبال و تایید …

نفخ معده چیست ؟

مشکلات معمول دستگاه گوارش عبارتند از اختلال در هضم غذا، نفخ معده، برگشت اسید معده …