پزشکان بدون مرز درمان
خبر فوری
خانه / بيماري واگير / سالك چيست ؟
مجله پزشکی

سالك چيست ؟

سالك چيست ؟
 
 
سالك بيماري عفوني پوستي بدون درد و تب است كه ضايعه آن حدود يك سال طول مي كشد و سپس بهبود مي يابد، و جاي زخم بر جاي مي گذارد.اين بيماري از دير باز در كشور ما به صورت بومي وجود داشته ودر بسياري از مناطق استان خراسان نيز مشاهده مي گردد. عامل ايجاد سالك ليشمانيا ناميده مي شود كه يك موجود تك سلولي است. (جزء باكتريها نيست.)

ليشمانيا در بدن موش زندگي مي كند. يك نوع پشه بسيار كوچك به نام پشه خاكي موش را مي گزند و اين انگل وارد بدن پشه مي شود. اين پشه كوچك كه قدرت پرواز زيادي هم ندارد چنانچه شخصي را نيش بزند، اين موجود تك سلولي يعني ليشمانيا وارد پوست شخص شده و بيماري سالك را به وجود مي آورد. سالك بدو صورت خشك و مرطوب ديده مي شود. طول پشه خاكي حدود 3-2 ميلي متر است.بنابراين از توري هاي با قطر بيش از يك ميلي متر عبور مي كند.پشه پروازهاي كوتاه داشته وحداكثر تا ارتفاع 2-1 متر بصورت جهشي پروازمي كند.بيشترين فعاليت پشه هنگام غروب وبعد ازان بوده كه از خون انسان وسايرحيوانات وخصوصا زخم هاي سالكي تغذيه مي كند وپس از حدوديك هفته مي تواندعامل بيماري را به ديگري انتقال دهد.بيشترين انتقال در فصول گرم سال صورت مي گيرد.

انواع سالك
سالك خشك يا نوع شهري در بهار و اوايل تابستان شيوع دارد. ابتدا محل گزش پشه خاكي، بصورت يك برجستگي كوچك روي پوست است ولي بعدا“بصورت زخم در آمده كه قطر آن به چند سانتيمتر هم ممكن است برسد. پس از حدود يك سال اين ضايعه خوب شده و جاي زخم (جاي سالك) از خود به يادگار مي گذارد. چون پشه خاكي بيشتر صورت و دستها را كه در معرض اوست نيش مي زند. محل سالك بيشتر در اين مناطق است. مخزن بيماري در نوع شهري انسان است وسگ نيز بطور اتفاقي مبتلا ومي تواند به عنوان مخزن عمل نمايد.
در نوع روستايي يا سالك مرطوب محل ضايعه بيشتر در اندامها است و ضايعه پوستي ترشح زيادي دارد و سطح آن خشك نيست. البته سالك انواع مختلف ديگري هم دارد. اگر كسي سالك مرطوب گرفت پس از بهبودي فقط مصونيت به سالك مرطوب و سالك خشك پيدا مي كند ولي چنانچه سالك خشك گرفت. پس از بهبودي فقط مصونيت به سالك خشك دارد. مخزن اصلي بيماري سالك روستايي جوندگان از جمله موشهاي صحرايي مي باشند.
نظري بر آمارهاي موجود
بيماريهاي مشترك بين انسان و دام، از جمله تب مالت و سالك، در سالهاي اخير روند رو به رشدي داشته است.

دكتر بدخشان هوشمند، مي گويد:در سال 82 آنچه از طريق سيستم دولتي گزارش شد، رقم 21 هزار نفر براي مبتلايان به تب مالت در سراسر كشور بود كه در سال 83 اين رقم به 25 هزار نفر رسيد و در طول يك سال چهار هزار نفر افزايش بيماري را شاهد بوده ايم.
رئيس اداره بيماريهاي مشترك بين انسان و دام، مي افزايد:سالك از جمله بيماريهاي مشترك ميان انسان و دام است كه در سال 82، 21 هزار مورد بيمار سالكي گزارش شده و اين رقم در سال 83 به حدود 27 هزار مورد رسيد .وظيفه وزارت بهداشت، تشخيص و درمان بيماريهاي انسان است و در ارتباط با حذف عامل اصلي بيماريهاي مشترك ميان انسان و حيوان (كه حيوان است) نقشي ندارد. بايد هماهنگي و همكاري مستمر بين بخشي وجود داشته باشد تا بيماريها قابل كنترل شود. به همين دليل، در روز ملي مبارزه با بيماريهاي قابل انتقال بين حيوان و انسان (12تيرماه)، دومين همايش را برگزار خواهيم كرد تا بدين طريق اطلاع رساني كاملي داشته باشيم.

در بخش انساني، تعداد بيماريهاي مشترك انسان و دام بسيار زياد است كه به تنوع گونه هاي جانوري و اثر تماس يا استفاده از فرآورده هاي دامي بستگي دارد.
همايش “كنترل بيماري سالك جلدي در مناطق كويريâ€? در يزد
همايش “كنترل بيماري سالك جلدي درمناطق كويريâ€? با حضور تعدادي از استادان، كارشناسان و دانشجويان اين بخش در استان يزد، در دانشكده پيراپزشكي يزد آغاز به كار كرد. عضو هيات علمي دانشكده بهداشت يزد در حاشيه برپايي اين همايش دو روزه به خبرنگار ايرنا گفت: وجود هفت كانون بيماري سالك از مشكلات مهم استان يزد است. عباسعلي دهقان افزود: دو كانون قديمي اين بيماري در شهر يزد و “چاه افضلâ€? اردكان و پنج كانون ديگر در شهرهاي ميبد،بافق، تفت،ابركوه و خاتم، مشكلاتي را براي مردم اين استان ايجاد كرده است. وي عامل اصلي بيماري سالك را نيش پشه خاكي آلوده عنوان كرد و اظهار داشت: عامل انتقال اين بيماري در شهر يزد، انسان و سگ است و در ساير مناطق، موش هاي صحرايي نيز در انتقال اين بيماري نقش دارند. دهقان علت گسترش سالك در اين استان را افزايش تعداد موش هاي صحرايي ذكر كرد و گفت: گسترش فعاليت هاي كشاورزي و كاشت گياهان كم آب خواه براي مبارزه با كوير، باعث افزايش تعداد موش هاي صحرايي شد كه اين امر نيز به گسترش اين بيماري منجر گرديد. عضو هيات علمي دانشكده بهداشت يزد، تعداد مبتلاشدگان به بيماري سالك در استان يزد در سال جاري را يك هزار و ‪ 125نفر اعلام كرد و افزود: از سال ‪80 تا ‪ 83در اين استان، سه هزار و ‪ 988نفر به اين بيماري مبتلا شدند . تدوين شيوه نامه كنترل بيماري سالك جلدي درمناطق كويري، بررسي وضعيت سالك جلدي در ايران و برنامه وزارت بهداشت ودرمان وآموزش پزشكي براي كنترل اين بيماري در كشور نيز از هدفهاي مهم برگزاري اين همايش اعلام شد.
با اشاره به اينكه سالانه 20 تا 40 مورد به ازاي هر 100 هزار نفر ابتلا به سالك در كشور وجود دارد كه اين تعداد در 15 تا 20 سال اخير ثابت بوده است ، افزايش تعداد پشه هاي ناقل بيماري در محيط، عدم دفع مستمر زباله ها، جمع كردن كودهاي حيواني در منازل روستايي، وجود ساختمان هاي قديمي، خانه هاي خالي از سكونت، ساختمان هاي نيمه كاره و زندگي در كنار آن، از جمله كانون هاي مهم اين بيماري محسوب مي شود.
شهرستان هاي مشهد، يزد، شيراز، كرمان و تهران قديم به عنوان مناطق شهري و روستاهاي اصفهان گنبد، بم، ايلام، خوزستان، فسا، جهرم، اردكان و منطقه اي از رفسنجان از جمله كانون هاي مهم و شناخته شده اين بيماري است.
در سال 82 تعداد موارد ابتلا به سالك 21 هزار مورد بوده و اين آمار در سال 83 به 27 هزار مورد افزايش يافته كه علت آن هم افزايش تعداد نقل و انتقال انسان هاي حساس و ورود آنها به نقاط آلوده و مهاجرت موش و پشه هاي ناقل اين بيماري بوده است.
ليشمانيازيس و مبارزه با آن
با توجه به بهبود خودبخودي فرم هاي لوكاليزه پوستي (طي2ماه تا 3سال) درمورد درمان اين ضايعات بايد مواردي نظير سن، جنس، محل ضايعه و عامل بيماري و وضعيت سيستم دفاعي بيمار را مد نظر داشت.داروي انتخابي تركيبات آنتي موآن 5 ظرفيتي است كه براساس كم بودن تعداد ضايعات cc2-1 به داخل هر ضايعه (داخل درم) هرهفته تزريق شود.(6- 5 دفعه)
درمواردي عدم بهبودي با درمان موضعي، محل نامناسب (مفصل، بيني، اطراف ارگانهاي حياتي جهت تزريق موضعي) و نوع پوستي مخاطي، منتشر ازآمپول گلوكانتيم (Glucantime) به صورت عضلاني با دوزmg/kg/day 100-50 بمدت 14-10 روز استفاده مي شود.(پس از دو هفته استراحت مجدد2 هفته ديگر تكرار مي گردد.)
* قبل از شروع و هفته اي يكبار بعد از شروع داروهاي فوق اين آزمايشات انجام مي شود:CBC-diff، تست هاي عملكرد كبدي و كليوي، ECG
* در صورت بروز عوارض زير، دارو قطع مي شود:
1. افت قطعه ST و افزايش فاصله QT>5/0 در ECG
2. افزايش آنزيم هاي كبدي بيش از 5 برابر نرمال
3. آنمي، لكوپني، ترومبوسيتوپني در CBC
* مصرف داروهاي فوق درحاملگي، شيردهي ونارسائي كليوي ممنوع است.
روشهاي پيشگيري از بيماري
الف- حذف عوامل مساعد كننده :
1- بهسازي وترميم شكاف ديوارها در مناطق مسكوني ونگهداري دام وطيور
2- بهسازي كانالهاي روباز،دفع صحيح فاضلاب ونخاله هاي ساختماني
3- جمع آوري ودفع صحيح فاضلاب ونخاله هاي ساختماني
4- اتلاف سگهاي ولگرد ومبارزه با جوندگان
5- تخريب وتسطيح اماكن مخروبه و متروكه
ب محافظت در برابر نيش پشه :
1- نصب توري ريز بر روي پنجره ها و دربهاي ورودي
2- استفاده از پشه بند معمولي وترجيحا آغشته به حشره كش كه براي مدت طولاني اثر آن باقي مي ماند.
3- استفاده از پمادها ومواد دور كننده حشرات هنگام استراحت وخواب در مناطق آلوده
4- پوشانيدن زخمهاي سالكي به منظور جلوگيري از آلوده شدن پشه خاكي هاي جديد وانتشار بيماري به ديگران
پ – سمپاشي:
با توجه به عوارض زيست محيطي سم و تاثير كم آن در كنترل بيماري فقط در نوع شهري مي توان در كنار ديگر اقدامات بهسازي وپيشگيري در شرايط خاص گاهي از اين روش استفاده نمود.
معمولا سمپاشي موجب مهاجرت پشه ها به مناطق مجاور وپيدا شدن انواع مقاوم ناقل مي شودو بهترين راه براي از بين بردن رشد و تكثير پشه خاكي بهسازي محيط است.
 

مطالب داغ امروز :

به اندازه بخوابید

همان طور که خواب کم باعث تهدید سلامت شما می‌شود، خواب زیاد هم برای‌تان خطرناک …

چرت زدن در حال نشسته به سلامتی شما کمک می کند

کمبود خواب و اهمیت کمی که زندگی مدرن برای استراحت روزانه قائل است، موضوع یک …