پزشکان بدون مرز درمان
خبر فوری
خانه / تغذيه / چاقی چیست ؟ ( معيار تشخيص ، علل ، عوامل موثر ، وزن مناسب ) ، و چگونه BMI را محاسبه کنیم
مجله پزشکی

چاقی چیست ؟ ( معيار تشخيص ، علل ، عوامل موثر ، وزن مناسب ) ، و چگونه BMI را محاسبه کنیم

چاقي چيست؟

چاقي بيماري مزمني است كه به علت نامتعادل بودن ميزان دريافت انرژي از راه غذا و ميزان مصرف يا سوخت انرژي در نتيجه فعاليت بدني بوجود مي آيد درواقع چاقي يك اختلال پيچيده تنظيم اشتها و سوخت و ساز مواد غذايي در تبديل به انرژي است كه توسط عوامل زيست شناختي خاصي كنترل مي گردد.چاقي با ذخيره بيش ازحد انرژي بصورت چربي در بدن ظاهر مي شود بيش از نيمي از مردم آمريكا مبتلا به اضافه وزن هستند و تقريبا ٢٥% از آنها درمعرض خطر بيماريهاي گوناگون ناشي از چاقي مي باشند. زمانيكه نسبت وزن به قد ٢٠% يا بيش از ميزان ماكزيمم باشد چاقي تلقي مي گردد.


معيار تشخيص چاقي برچه مبنايي است؟

براي تشخيص چاقي از اندازه گيري بي ام آي (BMI : body mass index) استفاده مي شود كه بر مبناي آن وزن تقيسم بر قد به توان دو است ( m ۲(قد)/ kg وزن = BMI ).

البته عوامل ديگري هم در تقسيم بندي چاقي از نظر شدت موثر است كه از جمله مي توان به توزيع چربي در قسمتهاي مختلف بدن‘ دور كمر‘ دور مچ دست و ميزان جثه افراد اشاره كرد معيار BMI  براي سنجش چاقي در بزرگسالان است و در كودكان بسته به سنين مختلف فرمولاسيون هاي متفاوت ارائه شده است .

براساس طبقه بندي سازمان بهداشت جهاني WHO تقسيم بندي چاقي بر مبناي BMI به قرار زير است:

تشخيص                   BMI

كم وزن                    ‌۵/۱۸> 

وزن طبيعي               ۹/۲۴-۵/۱۸

اضافه وزن                 ۹/۲۹-۲۵

چاق                        ۳۰<

چاقي كلاس ۱            ۹/۳۴-۳۰

چاقي كلاس ۲            ۹/۳۹-۳۵

كلاس ۳                   ۴۰<

به عنوان مثال :

اگر فردي داراي قد cm۱۶۰و وزن ۹۰ كيلوگرم باشد ۲.۵۶/۹۰= ۱۵/۳۵ است كه در تقسيم بندي سازمان بهداشت جهاني اين فرد چاق از كلاس ۲ است كه البته در اين مورد بايستي عواملي چون جثه‘ مرديا زن بودن‘ شاغل يا بي كاربودن‘ ورزشكار يا غير ورزشكار بودن و موارد بسيار ديگري را مد نظر گرفت.

با توجه به اينكه توزيع آناتوميك چربي بدن نقش بسيار مهمي در خطرات چاقي دارد و چاقي مركزي (احشايي) در مقايسه با چاقي محيطي با خطر بيشتري براي سلامتي همراه است به همين دليل شاخص ديگري تحت عنوان اندازه دور كمر شاخص بسيار مهمي براي مشخص كردن خطرات باليني به خصوص براي پرفشاري خون و ديابت مي باشد.

جنس                      محدوده خطر                       محدوده اقدام

 مرد                         ۱۰۲-۹۴                            cm۱۰۲<

 زن                          cm۸۸-۸۰                         cm۸۸<

علل چاقي چيست؟

همانطوريكه در ابتداي بحث اشاره شد عوامل بسيار زيادي در بروز چاقي موثر هستند ولي بطور عمده علت هاي شناخته شده به قرار زير است.
 
الف) علل ژنتيكي: بين ۷۰-۲۵ درصد از تغييرات غير طبيعي در وزن بدن ناشي از مسائل مربوط به ژن مي باشد علت بالابودن طيف حداقل و حداكثر ذكر شده تفاوت منابع علمي و كتب مرجع چاقي است ولي در كل بايستي اذعان داشت كه نقش عوامل ژنتيكي درچاقي ثابت شده است و با توجه به مطالعات خانوادگي كه هم خواني BMI  را در منسوبين درجه اول نشان داده است اين موضوع به اثبات رسيده است كه نقش اختلالات ژنتيكي چيزي غير قابل انكار است.طبق تحقيقات انجام گرفته
 
مشخص شده است كه عواملي چون سوخت و ساز پائين درحال استراحت ‘ اثر حرارت كم مواد غذايي و يا عدم سوخت و ساز كامل چربي به همراه تمايل زياد بدن براي استفاده از كربوهيدراتها (مواد قندي) به عنوان سوخت مي توانند زمينه ژنتيكي چاقي را نشان دهند.

ب) عوامل محيطي: اختراعات و ابداعات مختلف در جهت راحتي انسان به طور غير مستقيم سبب افزايش چشمگير چاقي در دنيا شده است.

اتوموبيل‘ آسانسور‘ پله برقي‘ ماشين هاي لباسشوئي و ظرفشويي‘ دستگاه هاي كنترل از راه دور‘ مايكروويو و هزاران مورد ديگر همگي انسان را از تحرك واداشته و از طرف ديگر غذاهاي آماده‘ رستوران ها و توليد موادغذايي در بسته بندي هاي بزرگ مثل سس مايونز خانواده‘ چيپس خانواده و… عوامل مساعدي براي حركت كمتر و مصرف بيشتر را فراهم آورده است بطوري كه داده هاي فوق بيانگر اين مطلب هستند كه افزايش شيوع چاقي در دو يا سه دهه اخير ممكن است ناشي از كاهش درمصرف انرژي باشد كه با كاهش مساوي در دريافت انرژي نبوده است.

ج) بيماريها: بسياري از بيماري ها با توجه به مكانيسم آنها باعث چاقي مي شود كم كاري غده تيروئيد سبب كاهش هورمونهاي تيروئدي مي شود كه اين هورمونها نقش بسيار مهمي در سوخت و ساز مواد غذايي در بدن دارند و كم شدن آنها باعث ذخيره سازي چربي و درنتيجه چاقي مي شوند. بيماريهاي ديگري چون اختلالات عصبي – عضلاني‘ بيماري هاي استخوان و مفاصل بصورت غير مستقيم و از طريق كاهش فعاليت باعث چاقي مي شوند. اختلال در هورمونهاي جنسي چه در زنان و چه در مردان ممكن است تعادل متابوليكي بدن را بهم زده و يكي از عوارض خود را با چاقي نشان دهند.

د) داروها: بسياري از داروها در افزايش وزن نقش دارند اين اثرات ممكن است مستقيم باشد مثل داروهاي ضدبارداري يا كورتون ها و يا در اثر پيامدهاي ناشي از دارو باشدمثل داروهاي ضد افسردگي و ضد اضطراب كه با ايجاد خواب آلودگي و بي تحركي سبب كاهش در مصرف انرژي مي شوند.

ه) اختلالات عصبي و مشكلات رواني: كه با توجه به غير فعال كردن افراد سبب چاقي شده و مصرف داروهاي مختلف اين اثرات را دوچندان مي نمايد.

چاقي :

 چاقي با ذخيره بيش ازحد انرژي بصورت چربي در بدن ظاهر مي شود بيش از نيمي از مردم آمريكا مبتلا به اضافه وزن هستند و تقريبا ٢٥% از آنها درمعرض خطر بيماريهاي گوناگون ناشي از چاقي مي باشند.

زمانيكه نسبت وزن به قد ٢٠% يا بيش از ميزان ماكزيمم باشد چاقي تلقي مي گردد. BMI بيش از kg/m۲ ٣٠ مشخصه چاقي است BMI شاخص توده بدن است و با وزن به كيلوگرم / ( قد به متر )٢ محاسبه مي شود درافراديكه BMI بين ٩/٢٩ – ٢٥ باشد مبتلا به اضافه وزن هستند اما نه چاقي بنابراين بايد به رژيم غذايي و كالري مصرفي آنها توجه بيشتري كرد.

برطبق آمار بدست آمده ميزان چاقي رو به افزايش است و متاسفانه يك آمار ناخوشايند نشان مي دهد كه در صد كودكان و نوجوانان چاق در ٢٠سال گذشته در آمريكا دوبرابر شده است .

ميزان انرژي كه اغلب مردم در طي روز نياز دارند ، بطور متوسط ( معمول ) براي زنان حدود ٢٠٠٠ كالري و براي مردان ٢٥٠٠ كالري مي باشد . اين ميزان براي يك ورزشكار حرفه اي ٤٠٠٠ كالري بيشتر است وبراي يك زن حامله و شيرده ٥٠٠ – ٣٠٠ كالري بيش از كالري مورد نياز يك زن در حالت عادي است .

بدن هرگز نمي تواند پروتئين و كربوهيدرات را ذخيره كند بنا براين مازاد پروتئين وكربوهيدرات خورده شده را به چربي تبديل و ذخيره مي كند . يك پوند چربي

( حدود ٤٥٠ گرم ) تقريبا ٣٥٠٠ كالري انرژي توليد مي كند ، بنابراين در مصرف مواد غذايي بايد تعادل برقرار باشد تا مازاد آنها به شكل چربي ظاهر نگردد.

كلسترول بالا و اختلالات كليه و كيسه صفرا چاقي باعث افزايش خطر بيماري و مرگ مي گردد . همچنين چاقي باعث افزايش خطر ابتلا به بعضي از انواع سرطان بخصوص سرطانهاي كيسه صفرا – رحم و پستان مي باشد.

درافراد چاق خطر ايجاد سنگ كيسه صفرا سه برابر افراد ديگر است . همچنين چاقي يك فاكتور خطر براي پيشرفت بيماري ورم وسائيدگي مفاصل ( استئوآركريت ) و اختلالات تنفسي حين خواب مي باشد.

عامل ژنتيك در ايجاد و پيشرفت چاقي نقش بسزايي دارد. احتمال چاقي در بچه هاي داراي والدين چاق نسبت به بچه هاي داراي والدين وزن نرمال ١٠ برابر بيشتر است .

عوامل موثر درچاقي :

١ – مصرف غذايي زياد بيش از نياز بدن

٢ – مصرف زياد الكل

٣ – روش زندگي خانه نشيني و بي تحركي

عوال موثر در جلوگيري از اضافه وزن :

١ – استرس

٢ – خستگي و دلتنگي و دلسردي

٣ – عادات غذايي غلط

٤ – اجتناب ازخانه نشيني و بي تحركي و انجام دادن تمرينات ورزشي ٣ روزدرهفته هربار براي مدت ٣٠ دقيقه و بطور كلي سعي در افزايش فعاليت بدني مثلا پياده روي بجاي استفاده از ماشين و رانندگي – استفاده از پله بجاي آسانسور و يا كوهپيمايي بجاي استفاده از تله كابين

٥ – كاهش مصرف غذاهاي محتوي قند و چربي بالا و افزايش مصرف غذاهاي محتوي فيبر زياد مانند ميوه جات و سبزيجات .

ضمنا براي كاهش وزن به اين موارد بايد توجه گردد‌:

١ – كاهش سريع وزن روش مناسبي نمي باشد ، زيرا كاهش سريع وزن معمولا همراه با افزايش سريع مجدد وزن مي باشد .در طول ماه كاهش وزن ٤-٣ كيلو گرم مناسب است .

٢ – هرگز از دارو براي كاهش وزن استفاده نكنيد زيرا بعضي از داروها داراي اثرات جانبي بوده و درمواردي بسيار خطرناك هستند و طبق آمار و گزارشات موجود، عوارض و خطرات زيادي به بار اورده اند مثل مشكلات عصبي و گوارشي و در پاره اي موارد سكته هاي قلبي و مغزي و مرگ و مير .

٣ – مصرف داروهاي ضد اشتها براي كوتاه مدت با نظر پزشك مشكل چنداني ندارد . اما اين نوع داروها كمك به تغيير عادت غذايي شما نمي كند و اين موضوع براي داشتن وزن مناسب بسيار حائز اهميت است .

چاق هستید یا لاغر؟ خودتان محاسبه کنید!
 

برای اینکه دقیقاً بدانیم که چاق هستیم یا لاغر، پیش از همه باید اندازة وزن و قد خود را بدانیم، یعنی تنها وزن شخص برای تعیین چاقی او کافی نیست، اندازة قدش را هم باید در نظر بگیریم.

 «شاخص جرم بدن» یا BMI) Body Mass Index) که در واقع رابطه بین وزن و قد را نشان می‌دهد، یکی از دقیق‌ترین معیارهای علمی است که به یاری آن می‌توانیم بفهمیم که کیلوگرمهای اضافی بدن، چگونه سلامت ما را به خطر می‌اندازند.

 امروزه پزشکان، پژوهشگران و متخصصان مراقبتهای بهداشتی از این شاخص علمی بسیار سود می‌جویند تا از میزان دقیق چاقی اشخاص آگاه شوند. جدولها یا تابلوهای ویژه‌ای هم طراحی شده که با مراجعه به آنها خود شخص نیز می‌تواند به سادگی دریابد که آیا چاق است، اضافه وزن دارد، یا کمبود وزن. برای این کار کافی است که اندازة دقیق قد و وزن خود را بدانیم.

 البته ”شاخص جرم بدن“ میزان چربی بدن را به طور مستقیم تعیین نمی‌کند، ولی بالابودن این شاخص از معیارهای عادی، معمولاً با افزایش چربی بدن، و در نتیجه اضافه‌وزن، ارتباط دارد.

بنابراین همچنان که باید میزان فشار خون و کلسترول خود را منظماً تحت‌نظر بگیریم، «شاخص جرم بدن» خود را نیز باید محاسبه کنیم، زیرا BMI بالا یا افزایش آن نشانة خطر است.

 چگونه BMI را محاسبه کنیم؟

همچنان که گفتیم برای محاسبة ”شاخص جرم بدن“ خود می‌توانید به جدولی که در همین صفحه چاپ شده است، مراجعه کنید. اما خودتان هم می‌توانید با در دست داشتن اندازة قد و وزن خود، BMI را محاسبه کنید، به این ترتیب که وزن خود را (برحسب کیلوگرم) بر مجذور قد خود (برحسب سانتی‌متر) تقسیم کنید و حاصل را در عدد ۱۰۰۰۰ (ده‌هزار) ضرب کنید. عدد به دست آمده «شاخص جرم بدن» (BMI) شماست.

 روش یادشده را می‌توان در فرمول زیر خلاصه کرد:

     ۱۰۰۰ *  ۲قد/وزن   یعنی :

weight (وزن برحسب kg) تقسیم بر مجذور قد  Height۲ (برحسب cm) ضرب در ۱۰۰۰۰.

مثال: اگر وزن شما ۷۰ کیلوگرم و قدتان ۱۷۰ سانتی‌متر باشد، «شاخص جرم بدن» (BMI) شما میِ‌شود:

۲۴.۲=۱۰۰۰۰×[۱۷۰۲÷۷۰]

وزن مناسب کدام است؟

در رهنمودهای علمی استاندارد تعریف جدیدی از «وزن مناسب» داده شده است، بدین معنی که:

 اگر «شاخص جرم بدن» شخص (یعنی نسبت قد و وزن) ۲۴ یا کمتر باشد، وزن او مناسب است.

 وزن عادی و مناسب ـ شما شاخص جرم بدن: ۱۸.۵ – ۲۴.۹

 وزن کم ـ شاخص جرم بدن: زیر ۱۸.۵

 اضافه وزن ـ شاخص جرم بدن: ۲۵ – ۲۹.۵

 چاق ـ شاخص جرم بدن: ۳۰ و بیشتر.

دور کمر

با یک متر نواری دور کمر خود را هم اندازه بگیرید، زیرا اندازة دور کمر شاخص خوبی برای تشخیص میزان چربی ناحیة شکم است، و شکم‌گُنده بودن یکی از نشانه‌های عوامل خطرزا برای بیماری قلبی و بیماران دیگر است. کسانی که BMI آنها در محدودة ۲۵ تا ۹ر۳۴ قرار دارد، و دور کمرشان هم بیش از ۱۰۰سانتی‌متر (برای مردان) و ۸۹سانتی‌متر (برای زنان) است، در معرض خطر بسیار بالای ابتلا به مشکلات جسمانی قرار دارند

منبع : ” مانی “  وبلاک نویسان سایت پزشکان بدون مرز

مطالب داغ امروز :

نکاتی برای تغذیه صحیح

– میوه به همراه غذا یا بعد از آن میوه به سرعت جذب می‌شود، اما …

موادغذایی مفید در سه ماه اول بارداری

تحقیقات پیرامون تغذیه در دوران بارداری حاکی از آن است که مصرف غذاهای دارای نمایه …